Behind the tree

तं प्रविष्टं वनं दृष्ट्वा वाली शापभयात् ततः ।
मुक्तो ह्य् असि त्वम् इत्य् उक्त्वा स निवृत्तो महाबलः ॥

taṃ praviṣṭaṃ vanaṃ dṛṣṭvā vālī śāpabhayāt tataḥ
mukto hy asi tvam ity uktvā sa nivṛtto mahābalaḥ

आह्वयस्वेति माम् उक्त्वा दर्शयित्वा च विक्रमम् ।
वैरिणा घातयित्वा च किम् इदानीं त्वया कृतम् ॥

āhvayasveti mām uktvā darśayitvā ca vikramam
vairiṇā ghātayitvā ca kim idānīṃ tvayā kṛtam

ताम् एव वेलां वक्तव्यं त्वया राघव तत्त्वतः ।
वालिनं न निहन्मीति ततो नाहम् इतो व्रजे ॥

tām eva velāṃ vaktavyaṃ tvayā rāghava tattvataḥ
vālinaṃ na nihanmīti tato nāham ito vraje

सुग्रीव श्रूयतां तात क्रोधश् च व्यपनीयताम् ।
कारणं येन बाणोऽयं न मया स विसर्जितः ॥

sugrīva śrūyatāṃ tāta krodhaś ca vyapanīyatām
kāraṇaṃ yena bāṇo 'yaṃ na mayā sa visarjitaḥ

अलंकारेण वेषेण प्रमाणेन गतेन च ।
त्वं च सुग्रीव वाली च सदृशौ स्थः परस्परम् ।
स्वरेण वर्चसा चैव प्रेक्षितेन च वानर ।
विक्रमेण च वाक्यैश् च व्यक्तिं वां नोपलक्षये ॥

alaṃkāreṇa veṣeṇa pramāṇena gatena ca
tvaṃ ca sugrīva vālī ca sadṛśau sthaḥ parasparam
svareṇa varcasā caiva prekṣitena ca vānara
vikrameṇa ca vākyaiś ca vyaktiṃ vāṃ nopalakṣaye

ततोऽहं रूपसादृश्यान् मोहितो वानरोत्तम ।
नोत्सृजामि महावेगं शरं शत्रुनिबर्हणम् ॥

tato 'haṃ rūpasādṛśyān mohito vānarottama
notsṛjāmi mahāvegaṃ śaraṃ śatrunibarhaṇam

एतन्मुहूर्ते तु मया पश्य वालिनम् आहवे ।
निरस्तम् इषुणैकेन वेष्टमानं महीतले ॥

etanmuhūrte tu mayā paśya vālinam āhave
nirastam iṣuṇaikena veṣṭamānaṃ mahītale

अभिज्ञानं कुरुष्व त्वम् आत्मनो वानरेश्वर ।
येन त्वाम् अभिजानीयां द्वन्द्वयुद्धम् उपागतम् ।
गजपुष्पीम् इमां फुल्लाम् उत्पाट्य शुभलक्षणाम् ।
कुरु लक्ष्मण कण्ठेऽस्य सुग्रीवस्य महात्मनः ॥

abhijñānaṃ kuruṣva tvam ātmano vānareśvara
yena tvām abhijānīyāṃ dvandvayuddham upāgatam
gajapuṣpīm imāṃ phullām utpāṭya śubhalakṣaṇām
kuru lakṣmaṇa kaṇṭhe 'sya sugrīvasya mahātmanaḥ

हरिवागुरया व्याप्तं तप्तकाञ्चनतोरणाम् ।
प्राप्ताः स्म ध्वजयन्त्राढ्यां किष्किन्धां वालिनः पुरीम् ।
प्रतिज्ञा या त्वया वीर कृता वालिवधे पुरा ।
सफलां तां कुरु क्षिप्रं लतां काल इवागतः ॥

harivāgurayā vyāptaṃ taptakāñcanatoraṇām
prāptāḥ sma dhvajayantrāḍhyāṃ kiṣkindhāṃ vālinaḥ purīm
pratijñā yā tvayā vīra kṛtā vālivadhe purā
saphalāṃ tāṃ kuru kṣipraṃ latāṃ kāla ivāgataḥ

कृताभिज्ञान चिह्नस् त्वम् अनया गजसाह्वया ।
विपरीत इवाकाशे सूर्यो नक्षत्र मालया ।
अद्य वालिसमुत्थं ते भयं वैरं च वानर ।
एकेनाहं प्रमोक्ष्यामि बाणमोक्षेण संयुगे ॥

kṛtābhijñāna cihnas tvam anayā gajasāhvayā
viparīta ivākāśe sūryo nakṣatra mālayā
adya vālisamutthaṃ te bhayaṃ vairaṃ ca vānara
ekenāhaṃ pramokṣyāmi bāṇamokṣeṇa saṃyuge

प्रत्यक्षं सप्त ते साला मया बाणेन दारिताः ।
ततो वेत्सि बलेनाद्य वालिनं निहतं मया ।
अनृतं नोक्तपूर्वं मे वीर कृच्छ्रेऽपि तिष्ठता ।
धर्मलोभपरीतेन न च वक्ष्ये कथं चन ॥

pratyakṣaṃ sapta te sālā mayā bāṇena dāritāḥ
tato vetsi balenādya vālinaṃ nihataṃ mayā
anṛtaṃ noktapūrvaṃ me vīra kṛcchre 'pi tiṣṭhatā
dharmalobhaparītena na ca vakṣye kathaṃ cana

तदाह्वाननिमित्तं त्वं वालिनो हेममालिनः ।
सुग्रीव कुरु तं शब्दं निष्पतेद् येन वानरः ॥

tadāhvānanimittaṃ tvaṃ vālino hemamālinaḥ
sugrīva kuru taṃ śabdaṃ niṣpated yena vānaraḥ

साधु क्रोधम् इमं वीर नदी वेगम् इवागतम् ।
शयनाद् उत्थितः काल्यं त्यज भुक्ताम् इव स्रजम् ।
सहसा तव निष्क्रामो मम तावन् न रोचते ।
श्रूयताम् अभिधास्यामि यन्निमित्तं निवार्यसे ॥

sādhu krodham imaṃ vīra nadī vegam ivāgatam
śayanād utthitaḥ kālyaṃ tyaja bhuktām iva srajam
sahasā tava niṣkrāmo mama tāvan na rocate
śrūyatām abhidhāsyāmi yannimittaṃ nivāryase

पूर्वम् आपतितः क्रोधात् स त्वाम् आह्वयते युधि ।
निष्पत्य च निरस्तस् ते हन्यमानो दिशो गतः ।
त्वया तस्य निरस्तस्य पीडितस्य विशेषतः ।
इहैत्य पुनर् आह्वानं शङ्कां जनयतीव मे ।
दर्पश् च व्यवसायश् च यादृशस् तस्य नर्दतः ।
निनादस्य च संरम्भो नैतद् अल्पं हि कारणम् ॥

pūrvam āpatitaḥ krodhāt sa tvām āhvayate yudhi
niṣpatya ca nirastas te hanyamāno diśo gataḥ
tvayā tasya nirastasya pīḍitasya viśeṣataḥ
ihaitya punar āhvānaṃ śaṅkāṃ janayatīva me
darpaś ca vyavasāyaś ca yādṛśas tasya nardataḥ
ninādasya ca saṃrambho naitad alpaṃ hi kāraṇam

नासहायम् अहं मन्ये सुग्रीवं तम् इहागतम् ।
अवष्टब्धसहायश् च यम् आश्रित्यैष गर्जति ।
… ।
पूर्वम् एव मया वीर श्रुतं कथयतो वचः ।
अङ्गदस्य कुमारस्य वक्ष्यामि त्वा हितं वचः ।
तव भ्रातुर् हि विख्यातः सहायो रणकर्कशः ।
रामः परबलामर्दी युगान्ताग्निर् इवोत्थितः ॥

nāsahāyam ahaṃ manye sugrīvaṃ tam ihāgatam
avaṣṭabdhasahāyaś ca yam āśrityaiṣa garjati
…
pūrvam eva mayā vīra śrutaṃ kathayato vacaḥ
aṅgadasya kumārasya vakṣyāmi tvā hitaṃ vacaḥ
tava bhrātur hi vikhyātaḥ sahāyo raṇakarkaśaḥ
rāmaḥ parabalāmardī yugāntāgnir ivotthitaḥ

यौवराज्येन सुग्रीवं तूर्णं साध्व् अभिषेचय ।
विग्रहं मा कृथा वीर भ्रात्रा राजन् बलीयसा ।
अहं हि ते क्षमं मन्ये तव रामेण सौहृदम् ।
सुग्रीवेण च संप्रीतिं वैरम् उत्सृज्य दूरतः ॥

yauvarājyena sugrīvaṃ tūrṇaṃ sādhv abhiṣecaya
vigrahaṃ mā kṛthā vīra bhrātrā rājan balīyasā
ahaṃ hi te kṣamaṃ manye tava rāmeṇa sauhṛdam
sugrīveṇa ca saṃprītiṃ vairam utsṛjya dūrataḥ

गर्जतोऽस्य च संरम्भं भ्रातुः शत्रोर् विशेषतः ।
मर्षयिष्याम्य् अहं केन कारणेन वरानने ।
अधर्षितानां शूराणां समरेष्व् अनिवर्तिनाम् ।
धर्षणामर्षणं भीरु मरणाद् अतिरिच्यते ॥

garjato 'sya ca saṃrambhaṃ bhrātuḥ śatror viśeṣataḥ
marṣayiṣyāmy ahaṃ kena kāraṇena varānane
adharṣitānāṃ śūrāṇāṃ samareṣv anivartinām
dharṣaṇāmarṣaṇaṃ bhīru maraṇād atiricyate

न च कार्यो विषादस् ते राघवं प्रति मत्कृते ।
धर्मज्ञश् च कृतज्ञश् च कथं पापं करिष्यति ॥

na ca kāryo viṣādas te rāghavaṃ prati matkṛte
dharmajñaś ca kṛtajñaś ca kathaṃ pāpaṃ kariṣyati

प्रतियोत्स्याम्य् अहं गत्वा सुग्रीवं जहि संभ्रमम् ।
दर्पं चास्य विनेष्यामि न च प्राणैर् विमोक्ष्यते ।
शापितासि मम प्राणैर् निवर्तस्व जयेन च ।
अहं जित्वा निवर्तिष्ये तम् अलं भ्रातरं रणे ॥

pratiyotsyāmy ahaṃ gatvā sugrīvaṃ jahi saṃbhramam
darpaṃ cāsya vineṣyāmi na ca prāṇair vimokṣyate
śāpitāsi mama prāṇair nivartasva jayena ca
ahaṃ jitvā nivartiṣye tam alaṃ bhrātaraṃ raṇe

एष मुष्टिर् मया बद्धो गाढः सुनिहिताङ्गुलिः ।
मया वेगविमुक्तस् ते प्राणान् आदाय यास्यति ॥

eṣa muṣṭir mayā baddho gāḍhaḥ sunihitāṅguliḥ
mayā vegavimuktas te prāṇān ādāya yāsyati

एवम् उक्तस् तु सुग्रीवः क्रुद्धो वालिनम् अब्रवीत् ।
तवैव च हरन् प्राणान् मुष्टिः पततु मूर्धनि ॥

evam uktas tu sugrīvaḥ kruddho vālinam abravīt
tavaiva ca haran prāṇān muṣṭiḥ patatu mūrdhani

पराङ्मुखवधं कृत्वा को नु प्राप्तस् त्वया गुणः ।
यद् अहं युद्धसंरब्धस् त्वत्कृते निधनं गतः ॥

parāṅmukhavadhaṃ kṛtvā ko nu prāptas tvayā guṇaḥ
yad ahaṃ yuddhasaṃrabdhas tvatkṛte nidhanaṃ gataḥ

कुलीनः सत्त्वसंपन्नस् तेजस्वी चरितव्रतः ।
रामः करुणवेदी च प्रजानां च हिते रतः ।
सानुक्रोशो महोत्साहः समयज्ञो दृढव्रतः ।
इति ते सर्वभूतानि कथयन्ति यशो भुवि ।
तान् गुणान् संप्रधार्याहम् अग्र्यं चाभिजनं तव ।
तारया प्रतिषिद्धः सन् सुग्रीवेण समागतः ।
न माम् अन्येन संरब्धं प्रमत्तं वेद्धुम् अर्हसि ।
इति मे बुद्धिर् उत्पन्ना बभूवादर्शने तव ॥

kulīnaḥ sattvasaṃpannas tejasvī caritavrataḥ
rāmaḥ karuṇavedī ca prajānāṃ ca hite rataḥ
sānukrośo mahotsāhaḥ samayajño dṛḍhavrataḥ
iti te sarvabhūtāni kathayanti yaśo bhuvi
tān guṇān saṃpradhāryāham agryaṃ cābhijanaṃ tava
tārayā pratiṣiddhaḥ san sugrīveṇa samāgataḥ
na mām anyena saṃrabdhaṃ pramattaṃ veddhum arhasi
iti me buddhir utpannā babhūvādarśane tava

न त्वां विनिहतात्मानं धर्मध्वजम् अधार्मिकम् ।
जाने पापसमाचारं तृणैः कूपम् इवावृतम् ।
सतां वेषधरं पापं प्रच्छन्नम् इव पावकम् ।
नाहं त्वाम् अभिजानानि धर्मच्छद्माभिसंवृतम् ॥

na tvāṃ vinihatātmānaṃ dharmadhvajam adhārmikam
jāne pāpasamācāraṃ tṛṇaiḥ kūpam ivāvṛtam
satāṃ veṣadharaṃ pāpaṃ pracchannam iva pāvakam
nāhaṃ tvām abhijānāni dharmacchadmābhisaṃvṛtam

विषये वा पुरे वा ते यदा नापकरोम्य् अहम् ।
न च त्वां प्रतिजानेऽहं कस्मात् त्वं हंस्य् अकिल्बिषम् ।
फलमूलाशनं नित्यं वानरं वनगोचरम् ।
माम् इहाप्रतियुध्यन्तम् अन्येन च समागतम् ॥

viṣaye vā pure vā te yadā nāpakaromy aham
na ca tvāṃ pratijāne 'haṃ kasmāt tvaṃ haṃsy akilbiṣam
phalamūlāśanaṃ nityaṃ vānaraṃ vanagocaram
mām ihāpratiyudhyantam anyena ca samāgatam

दृश्यमानस् तु युध्येथा मया युधि नृपात्मज ।
अद्य वैवस्वतं देवं पश्येस् त्वं निहतो मया ।
त्वयादृश्येन तु रणे निहतोऽहं दुरासदः ।
प्रसुप्तः पन्नगेनेव नरः पानवशं गतः ॥

dṛśyamānas tu yudhyethā mayā yudhi nṛpātmaja
adya vaivasvataṃ devaṃ paśyes tvaṃ nihato mayā
tvayādṛśyena tu raṇe nihato 'haṃ durāsadaḥ
prasuptaḥ pannageneva naraḥ pānavaśaṃ gataḥ

सुग्रीवप्रियकामेन यद् अहं निहतस् त्वया ।
कण्ठे बद्ध्वा प्रदद्यां तेऽनिहतं रावणं रणे ।
न्यस्तां सागरतोये वा पाताले वापि मैथिलीम् ।
जानयेयं तवादेशाच् छ्वेताम् अश्वतरीम् इव ॥

sugrīvapriyakāmena yad ahaṃ nihatas tvayā
kaṇṭhe baddhvā pradadyāṃ te 'nihataṃ rāvaṇaṃ raṇe
nyastāṃ sāgaratoye vā pātāle vāpi maithilīm
jānayeyaṃ tavādeśāc chvetām aśvatarīm iva

युक्तं यत् प्राप्नुयाद् राज्यं सुग्रीवः स्वर्गते मयि ।
अयुक्तं यद् अधर्मेण त्वयाहं निहतो रणे ।
कामम् एवंविधं लोकः कालेन विनियुज्यते ।
क्षमं चेद् भवता प्राप्तम् उत्तरं साधु चिन्त्यताम् ॥

yuktaṃ yat prāpnuyād rājyaṃ sugrīvaḥ svargate mayi
ayuktaṃ yad adharmeṇa tvayāhaṃ nihato raṇe
kāmam evaṃvidhaṃ lokaḥ kālena viniyujyate
kṣamaṃ ced bhavatā prāptam uttaraṃ sādhu cintyatām

धर्मम् अर्थं च कामं च समयं चापि लौकिकम् ।
अविज्ञाय कथं बाल्यान् माम् इहाद्य विगर्हसे ॥

dharmam arthaṃ ca kāmaṃ ca samayaṃ cāpi laukikam
avijñāya kathaṃ bālyān mām ihādya vigarhase

इक्ष्वाकूणाम् इयं भूमिः सशैलवनकानना ।
मृगपक्षिमनुष्याणां निग्रहानुग्रहाव् अपि ।
तां पालयति धर्मात्मा भरतः सत्यवाग् ऋजुः ।
धर्मकामार्थतत्त्वज्ञो निग्रहानुग्रहे रतः ॥

ikṣvākūṇām iyaṃ bhūmiḥ saśailavanakānanā
mṛgapakṣimanuṣyāṇāṃ nigrahānugrahāv api
tāṃ pālayati dharmātmā bharataḥ satyavāg ṛjuḥ
dharmakāmārthatattvajño nigrahānugrahe rataḥ

तस्य धर्मकृतादेशा वयम् अन्ये च पार्थिवाः ।
चरामो वसुधां कृत्स्नां धर्मसंतानम् इच्छवः ।
… ।
ते वयं मार्गविभ्रष्टं स्वधर्मे परमे स्थिताः ।
भरताज्ञां पुरस्कृत्य निगृह्णीमो यथाविधि ॥

tasya dharmakṛtādeśā vayam anye ca pārthivāḥ
carāmo vasudhāṃ kṛtsnāṃ dharmasaṃtānam icchavaḥ
…
te vayaṃ mārgavibhraṣṭaṃ svadharme parame sthitāḥ
bharatājñāṃ puraskṛtya nigṛhṇīmo yathāvidhi

तद् एतत् कारणं पश्य यदर्थं त्वं मया हतः ।
भ्रातुर् वर्तसि भार्यायां त्यक्त्वा धर्मं सनातनम् ।
अस्य त्वं धरमाणस्य सुग्रीवस्य महात्मनः ।
रुमायां वर्तसे कामात् स्नुषायां पापकर्मकृत् ॥

tad etat kāraṇaṃ paśya yadarthaṃ tvaṃ mayā hataḥ
bhrātur vartasi bhāryāyāṃ tyaktvā dharmaṃ sanātanam
asya tvaṃ dharamāṇasya sugrīvasya mahātmanaḥ
rumāyāṃ vartase kāmāt snuṣāyāṃ pāpakarmakṛt

तद् व्यतीतस्य ते धर्मात् कामवृत्तस्य वानर ।
भ्रातृभार्याभिमर्शेऽस्मिन् दण्डोऽयं प्रतिपादितः ।
न हि धर्मविरुद्धस्य लोकवृत्ताद् अपेयुषः ।
दण्डाद् अन्यत्र पश्यामि निग्रहं हरियूथप ॥

tad vyatītasya te dharmāt kāmavṛttasya vānara
bhrātṛbhāryābhimarśe 'smin daṇḍo 'yaṃ pratipāditaḥ
na hi dharmaviruddhasya lokavṛttād apeyuṣaḥ
daṇḍād anyatra paśyāmi nigrahaṃ hariyūthapa

सुग्रीवेण च मे सख्यं लक्ष्मणेन यथा तथा ।
दारराज्यनिमित्तं च निःश्रेयसि रतः स मे ।
प्रतिज्ञा च मया दत्ता तदा वानरसंनिधौ ।
प्रतिज्ञा च कथं शक्या मद्विधेनानवेक्षितुम् ॥

sugrīveṇa ca me sakhyaṃ lakṣmaṇena yathā tathā
dārarājyanimittaṃ ca niḥśreyasi rataḥ sa me
pratijñā ca mayā dattā tadā vānarasaṃnidhau
pratijñā ca kathaṃ śakyā madvidhenānavekṣitum

वागुराभिश् च पाशैश् च कूटैश् च विविधैर् नराः ।
प्रतिच्छन्नाश् च दृश्याश् च गृह्णन्ति सुबहून् मृगान् ।
प्रधावितान् वा वित्रस्तान् विस्रब्धान् अतिविष्ठितान् ।
प्रमत्तान् अप्रमत्तान् वा नरा मांसार्थिनो भृशम् ।
विध्यन्ति विमुखांश् चापि न च दोषोऽत्र विद्यते ।
यान्ति राजर्षयश् चात्र मृगयां धर्मकोविदाः ।
तस्मात् त्वं निहतो युद्धे मया बाणेन वानर ।
अयुध्यन् प्रतियुध्यन् वा यस्माच् छाखामृगो ह्य् असि ॥

vāgurābhiś ca pāśaiś ca kūṭaiś ca vividhair narāḥ
praticchannāś ca dṛśyāś ca gṛhṇanti subahūn mṛgān
pradhāvitān vā vitrastān visrabdhān ativiṣṭhitān
pramattān apramattān vā narā māṃsārthino bhṛśam
vidhyanti vimukhāṃś cāpi na ca doṣo 'tra vidyate
yānti rājarṣayaś cātra mṛgayāṃ dharmakovidāḥ
tasmāt tvaṃ nihato yuddhe mayā bāṇena vānara
ayudhyan pratiyudhyan vā yasmāc chākhāmṛgo hy asi

तान् न हिंस्यान् न चाक्रोशेन् नाक्षिपेन् नाप्रियं वदेत् ।
देवा मानुषरूपेण चरन्त्य् एते महीतले ।
त्वं तु धर्मम् अविज्ञाय केवलं रोषम् आस्थितः ।
प्रदूषयसि मां धर्मे पितृपैतामहे स्थितम् ॥

tān na hiṃsyān na cākrośen nākṣipen nāpriyaṃ vadet
devā mānuṣarūpeṇa caranty ete mahītale
tvaṃ tu dharmam avijñāya kevalaṃ roṣam āsthitaḥ
pradūṣayasi māṃ dharme pitṛpaitāmahe sthitam

यत् त्वम् आत्थ नरश्रेष्ठ तद् एवं नात्र संशयः ।
प्रतिवक्तुं प्रकृष्टे हि नापकृष्टस् तु शक्नुयात् ।
यद् अयुक्तं मया पूर्वं प्रमादाद् वाक्यम् अप्रियम् ।
तत्रापि खलु मे दोषं कर्तुं नार्हसि राघव ॥

yat tvam āttha naraśreṣṭha tad evaṃ nātra saṃśayaḥ
prativaktuṃ prakṛṣṭe hi nāpakṛṣṭas tu śaknuyāt
yad ayuktaṃ mayā pūrvaṃ pramādād vākyam apriyam
tatrāpi khalu me doṣaṃ kartuṃ nārhasi rāghava

सुग्रीवे चाङ्गदे चैव विधत्स्व मतिम् उत्तमाम् ।
त्वं हि शास्ता च गोप्ता च कार्याकार्यविधौ स्थितः ।
या ते नरपते वृत्तिर् भरते लक्ष्मणे च या ।
सुग्रीवे चाङ्गदे राजंस् तां चिन्तयितुम् अर्हसि ।
मद्दोषकृतदोषां तां यथा तारां तपस्विनीम् ।
सुग्रीवो नावमन्येत तथावस्थातुम् अर्हसि ॥

sugrīve cāṅgade caiva vidhatsva matim uttamām
tvaṃ hi śāstā ca goptā ca kāryākāryavidhau sthitaḥ
yā te narapate vṛttir bharate lakṣmaṇe ca yā
sugrīve cāṅgade rājaṃs tāṃ cintayitum arhasi
maddoṣakṛtadoṣāṃ tāṃ yathā tārāṃ tapasvinīm
sugrīvo nāvamanyeta tathāvasthātum arhasi

न वयं भवता चिन्त्या नाप्य् आत्मा हरिसत्तम ।
वयं भवद्विशेषेण धर्मतः कृतनिश्चयाः ।
दण्ड्ये यः पातयेद् दण्डं दण्ड्यो यश् चापि दण्ड्यते ।
कार्यकारणसिद्धार्थाव् उभौ तौ नावसीदतः ।
तद् भवान् दण्डसंयोगाद् अस्माद् विगतकल्मषः ।
गतः स्वां प्रकृतिं धर्म्यां धर्मदृष्टेन वर्त्मना ॥

na vayaṃ bhavatā cintyā nāpy ātmā harisattama
vayaṃ bhavadviśeṣeṇa dharmataḥ kṛtaniścayāḥ
daṇḍye yaḥ pātayed daṇḍaṃ daṇḍyo yaś cāpi daṇḍyate
kāryakāraṇasiddhārthāv ubhau tau nāvasīdataḥ
tad bhavān daṇḍasaṃyogād asmād vigatakalmaṣaḥ
gataḥ svāṃ prakṛtiṃ dharmyāṃ dharmadṛṣṭena vartmanā

शराभितप्तेन विचेतसा मया प्रदूषितस् त्वं यद् अजानता प्रभो ।
इदं महेन्द्रोपमभीमविक्रम प्रसादितस् त्वं क्षम मे महीश्वर ॥

śarābhitaptena vicetasā mayā pradūṣitas tvaṃ yad ajānatā prabho
idaṃ mahendropamabhīmavikrama prasāditas tvaṃ kṣama me mahīśvara

समीक्ष्य व्यथिता भूमौ संभ्रान्ता निपपात ह ।
सुप्तेव पुनर् उत्थाय आर्यपुत्रेति क्रोशती ॥

samīkṣya vyathitā bhūmau saṃbhrāntā nipapāta ha
supteva punar utthāya āryaputreti krośatī

रणे दारुणविक्रान्त प्रवीर प्लवतां वर ।
किं दीनाम् अपुरोभागाम् अद्य त्वं नाभिभाषसे ।
उत्तिष्ठ हरिशार्दूल भजस्व शयनोत्तमम् ।
नैवंविधाः शेरते हि भूमौ नृपतिसत्तमाः ॥

raṇe dāruṇavikrānta pravīra plavatāṃ vara
kiṃ dīnām apurobhāgām adya tvaṃ nābhibhāṣase
uttiṣṭha hariśārdūla bhajasva śayanottamam
naivaṃvidhāḥ śerate hi bhūmau nṛpatisattamāḥ

सुग्रीवदोषेण न मां गन्तुम् अर्हसि किल्बिषात् ।
कृष्यमाणं भविष्येण बुद्धिमोहेन मां बलात् ।
युगपद्विहितं तात न मन्ये सुखम् आवयोः ।
सौहार्दं भ्रातृयुक्तं हि तद् इदं जातम् अन्यथा ॥

sugrīvadoṣeṇa na māṃ gantum arhasi kilbiṣāt
kṛṣyamāṇaṃ bhaviṣyeṇa buddhimohena māṃ balāt
yugapadvihitaṃ tāta na manye sukham āvayoḥ
sauhārdaṃ bhrātṛyuktaṃ hi tad idaṃ jātam anyathā

सुखार्हं सुखसंवृद्धं बालम् एनम् अबालिशम् ।
बाष्पपूर्णमुखं पश्य भूमौ पतितम् अङ्गदम् ।
मम प्राणैः प्रियतरं पुत्रं पुत्रम् इवौरसं ।
मया हीनम् अहीनार्थं सर्वतः परिपालय ॥

sukhārhaṃ sukhasaṃvṛddhaṃ bālam enam abāliśam
bāṣpapūrṇamukhaṃ paśya bhūmau patitam aṅgadam
mama prāṇaiḥ priyataraṃ putraṃ putram ivaurasaṃ
mayā hīnam ahīnārthaṃ sarvataḥ paripālaya

सुषेणदुहिता चेयम् अर्थसूक्ष्मविनिश्चये ।
औत्पातिके च विविधे सर्वतः परिनिष्ठिता ।
यद् एषा साध्व् इति ब्रूयात् कार्यं तन् मुक्तसंशयम् ।
न हि तारामतं किं चिद् अन्यथा परिवर्तते ॥

suṣeṇaduhitā ceyam arthasūkṣmaviniścaye
autpātike ca vividhe sarvataḥ pariniṣṭhitā
yad eṣā sādhv iti brūyāt kāryaṃ tan muktasaṃśayam
na hi tārāmataṃ kiṃ cid anyathā parivartate

राघवस्य च ते कार्यं कर्तव्यम् अविशङ्कया ।
स्याद् अधर्मो ह्य् अकरणे त्वां च हिंस्याद् विमानितः ।
इमां च मालाम् आधत्स्व दिव्यां सुग्रीवकाञ्चनीम् ।
उदारा श्रीः स्थिता ह्य् अस्यां संप्रजह्यान् मृते मयि ॥

rāghavasya ca te kāryaṃ kartavyam aviśaṅkayā
syād adharmo hy akaraṇe tvāṃ ca hiṃsyād vimānitaḥ
imāṃ ca mālām ādhatsva divyāṃ sugrīvakāñcanīm
udārā śrīḥ sthitā hy asyāṃ saṃprajahyān mṛte mayi

देशकालौ भजस्वाद्य क्षममाणः प्रियाप्रिये ।
सुखदुःखसहः काले सुग्रीववशगो भव ।
मास्यामित्रैर् गतं गच्छेर् मा शत्रुभिर् अरिंदम ।
भर्तुर् अर्थपरो दान्तः सुग्रीववशगो भव ॥

deśakālau bhajasvādya kṣamamāṇaḥ priyāpriye
sukhaduḥkhasahaḥ kāle sugrīvavaśago bhava
māsyāmitrair gataṃ gaccher mā śatrubhir ariṃdama
bhartur arthaparo dāntaḥ sugrīvavaśago bhava