Indrajit falls

क्रोशन्तीं राम रामेति मायया योजितां रथे ॥

krośantīṃ rāma rāmeti māyayā yojitāṃ rathe

दुरात्मन्न् आत्मनाशाय केशपक्षे परामृशः ब्रह्मर्षीणां कुले जातो राक्षसीं योनिम् आश्रितः धिक् त्वां पापसमाचारं यस्य ते मतिर् ईदृशी ॥

durātmann ātmanāśāya keśapakṣe parāmṛśaḥ brahmarṣīṇāṃ kule jāto rākṣasīṃ yonim āśritaḥ dhik tvāṃ pāpasamācāraṃ yasya te matir īdṛśī

च्युता गृहाच् च राज्याच् च रामहस्ताच् च मैथिली किं तवैषापराद्धा हि यद् एनां हन्तुम् इच्छसि सीतां च हत्वा न चिरं जीविष्यसि कथं चन वधार्हकर्मणानेन मम हस्तगतो ह्य् असि ॥

cyutā gṛhāc ca rājyāc ca rāmahastāc ca maithilī kiṃ tavaiṣāparāddhā hi yad enāṃ hantum icchasi sītāṃ ca hatvā na ciraṃ jīviṣyasi kathaṃ cana vadhārhakarmaṇānena mama hastagato hy asi

सुग्रीवस् त्वं च रामश् च यन्निमित्तम् इहागताः तां हनिष्यामि वैदेहीम् अद्यैव तव पश्यतः इमां हत्वा ततो रामं लक्ष्मणं त्वां च वानर सुग्रीवं च वधिष्यामि तं चानार्यं विभीषणम् ॥

sugrīvas tvaṃ ca rāmaś ca yannimittam ihāgatāḥ tāṃ haniṣyāmi vaidehīm adyaiva tava paśyataḥ imāṃ hatvā tato rāmaṃ lakṣmaṇaṃ tvāṃ ca vānara sugrīvaṃ ca vadhiṣyāmi taṃ cānāryaṃ vibhīṣaṇam

न हन्तव्याः स्त्रियश् चेति यद् ब्रवीषि प्लवंगम ।
पीडाकरम् अमित्राणां यत् स्यात् कर्तव्यम् एव तत् ॥

na hantavyāḥ striyaś ceti yad bravīṣi plavaṃgama
pīḍākaram amitrāṇāṃ yat syāt kartavyam eva tat

मया रामस्य पश्येमां कोपेन च निषूदिताम् ॥

mayā rāmasya paśyemāṃ kopena ca niṣūditām

कस्माद् विषण्णवदना विद्रवध्वं प्लवंगमाः त्यक्तयुद्धसमुत्साहाः शूरत्वं क्व नु वो गतम् पृष्ठतोऽनुव्रजध्वं माम् अग्रतो यान्तम् आहवे शूरैर् अभिजनोपेतैर् अयुक्तं हि निवर्तितुम् ॥

kasmād viṣaṇṇavadanā vidravadhvaṃ plavaṃgamāḥ tyaktayuddhasamutsāhāḥ śūratvaṃ kva nu vo gatam pṛṣṭhato 'nuvrajadhvaṃ mām agrato yāntam āhave śūrair abhijanopetair ayuktaṃ hi nivartitum

संनिवर्तध्वं न नः साध्यम् इदं बलम् त्यक्त्वा प्राणान् विचेष्टन्तो रामप्रियचिकीर्षवः यन्निमित्तं हि युध्यामो हता सा जनकात्मजा इमम् अर्थं हि विज्ञाप्य रामं सुग्रीवम् एव च तौ यत् प्रतिविधास्येते तत् करिष्यामहे वयम् ॥

saṃnivartadhvaṃ na naḥ sādhyam idaṃ balam tyaktvā prāṇān viceṣṭanto rāmapriyacikīrṣavaḥ yannimittaṃ hi yudhyāmo hatā sā janakātmajā imam arthaṃ hi vijñāpya rāmaṃ sugrīvam eva ca tau yat pratividhāsyete tat kariṣyāmahe vayam

समरे युध्यमानानाम् अस्माकं प्रेक्षतां च सः जघान रुदतीं सीताम् इन्द्रजिद् रावणात्मजः उद्भ्रान्तचित्तस् तां दृष्ट्वा विषण्णोऽहम् अरिंदम तद् अहं भवतो वृत्तं विज्ञापयितुम् आगतः ॥

samare yudhyamānānām asmākaṃ prekṣatāṃ ca saḥ jaghāna rudatīṃ sītām indrajid rāvaṇātmajaḥ udbhrāntacittas tāṃ dṛṣṭvā viṣaṇṇo 'ham ariṃdama tad ahaṃ bhavato vṛttaṃ vijñāpayitum āgataḥ

शुभे वर्त्मनि तिष्ठन्तं त्वाम् आर्यविजितेन्द्रियम् अनर्थेभ्यो न शक्नोति त्रातुं धर्मो निरर्थकः … यद्य् अधर्मो भवेद् भूतो रावणो नरकं व्रजेत् भवांश् च धर्मसंयुक्तो नैवं व्यसनम् आप्नुयात् ॥

śubhe vartmani tiṣṭhantaṃ tvām āryavijitendriyam anarthebhyo na śaknoti trātuṃ dharmo nirarthakaḥ … yady adharmo bhaved bhūto rāvaṇo narakaṃ vrajet bhavāṃś ca dharmasaṃyukto naivaṃ vyasanam āpnuyāt

तद् अद्य विपुलं वीर दुःखम् इन्द्रजिता कृतम् कर्मणा व्यपनेष्यामि तस्माद् उत्तिष्ठ राघव ॥

tad adya vipulaṃ vīra duḥkham indrajitā kṛtam karmaṇā vyapaneṣyāmi tasmād uttiṣṭha rāghava

मनुजेन्द्रार्तरूपेण यद् उक्तस् त्वं हनूमता तद् अयुक्तम् अहं मन्ये सागरस्येव शोषणम् अभिप्रायं तु जानामि रावणस्य दुरात्मनः सीतां प्रति महाबाहो न च घातं करिष्यति ॥

manujendrārtarūpeṇa yad uktas tvaṃ hanūmatā tad ayuktam ahaṃ manye sāgarasyeva śoṣaṇam abhiprāyaṃ tu jānāmi rāvaṇasya durātmanaḥ sītāṃ prati mahābāho na ca ghātaṃ kariṣyati

वानरान् मोहयित्वा तु प्रतियातः स राक्षसः चैत्यं निकुम्भिलां नाम यत्र होमं करिष्यति हुतवान् उपयातो हि देवैर् अपि सवासवैः दुराधर्षो भवत्य् एष संग्रामे रावणात्मजः तेन मोहयता नूनम् एषा माया प्रयोजिता ॥

vānarān mohayitvā tu pratiyātaḥ sa rākṣasaḥ caityaṃ nikumbhilāṃ nāma yatra homaṃ kariṣyati hutavān upayāto hi devair api savāsavaiḥ durādharṣo bhavaty eṣa saṃgrāme rāvaṇātmajaḥ tena mohayatā nūnam eṣā māyā prayojitā

निकुम्भिलाम् असंप्राप्तम् अहुताग्निं च यो रिपुः त्वाम् आततायिनं हन्याद् इन्द्रशत्रो स ते वधः इत्य् एवं विहितो राजन् वधस् तस्यैव धीमतः वधायेन्द्रजितो राम तं दिशस्व महाबलम् हते तस्मिन् हतं विद्धि रावणं ससुहृज्जनम् ॥

nikumbhilām asaṃprāptam ahutāgniṃ ca yo ripuḥ tvām ātatāyinaṃ hanyād indraśatro sa te vadhaḥ ity evaṃ vihito rājan vadhas tasyaiva dhīmataḥ vadhāyendrajito rāma taṃ diśasva mahābalam hate tasmin hataṃ viddhi rāvaṇaṃ sasuhṛjjanam

यद् वानरेन्द्रस्य बलं तेन सर्वेण संवृतः हनूमत्प्रमुखैश् चैव यूथपैः सहलक्ष्मण जाम्बवेनर्क्षपतिना सह सैन्येन संवृतः जहि तं राक्षससुतं मायाबलविशारदम् ॥

yad vānarendrasya balaṃ tena sarveṇa saṃvṛtaḥ hanūmatpramukhaiś caiva yūthapaiḥ sahalakṣmaṇa jāmbavenarkṣapatinā saha sainyena saṃvṛtaḥ jahi taṃ rākṣasasutaṃ māyābalaviśāradam

अद्य मत्कार्मुकोन्मुखाः शरा निर्भिद्य रावणिम् लङ्काम् अभिपतिष्यन्ति हंसाः पुष्करिणीम् इव ॥

adya matkārmukonmukhāḥ śarā nirbhidya rāvaṇim laṅkām abhipatiṣyanti haṃsāḥ puṣkariṇīm iva

इहोपहारं भूतानां बलवान् रावणात्मजः उपहृत्य ततः पश्चात् संग्रामम् अभिवर्तते अदृश्यः सर्वभूतानां ततो भवति राक्षसः … तम् अप्रविष्टं न्यग्रोधं बलिनं रावणात्मजम् विध्वंसय शरैस् तीक्ष्णैः सरथं साश्वसारथिम् ॥

ihopahāraṃ bhūtānāṃ balavān rāvaṇātmajaḥ upahṛtya tataḥ paścāt saṃgrāmam abhivartate adṛśyaḥ sarvabhūtānāṃ tato bhavati rākṣasaḥ … tam apraviṣṭaṃ nyagrodhaṃ balinaṃ rāvaṇātmajam vidhvaṃsaya śarais tīkṣṇaiḥ sarathaṃ sāśvasārathim

समाह्वये त्वां समरे सम्यग् युद्धं प्रयच्छ मे ॥

samāhvaye tvāṃ samare samyag yuddhaṃ prayaccha me

इह त्वं जातसंवृद्धः साक्षाद् भ्राता पितुर् मम कथं द्रुह्यसि पुत्रस्य पितृव्यो मम राक्षस … शोच्यस् त्वम् असि दुर्बुद्धे निन्दनीयश् च साधुभिः यस् त्वं स्वजनम् उत्सृज्य परभृत्यत्वम् आगतः ॥

iha tvaṃ jātasaṃvṛddhaḥ sākṣād bhrātā pitur mama kathaṃ druhyasi putrasya pitṛvyo mama rākṣasa … śocyas tvam asi durbuddhe nindanīyaś ca sādhubhiḥ yas tvaṃ svajanam utsṛjya parabhṛtyatvam āgataḥ

कुले यद्य् अप्य् अहं जातो रक्षसां क्रूरकर्मणाम् गुणोऽयं प्रथमो नॄणां तन् मे शीलम् अराक्षसं न रमे दारुणेनाहं न चाधर्मेण वै रमे … बद्धस् त्वं कालपाशेन ब्रूहि मां यद् यद् इच्छसि ॥

kule yady apy ahaṃ jāto rakṣasāṃ krūrakarmaṇām guṇo 'yaṃ prathamo nṝṇāṃ tan me śīlam arākṣasaṃ na rame dāruṇenāhaṃ na cādharmeṇa vai rame … baddhas tvaṃ kālapāśena brūhi māṃ yad yad icchasi

पत्रिणः शितधारास् ते शरा मत्कार्मुकच्युताः आदास्यन्तेऽद्य सौमित्रे जीवितं जीवितान्तगाः … क्षत्रबन्धुः सदानार्यो रामः परमदुर्मतिः भक्तं भ्रातरम् अद्यैव त्वां द्रक्ष्यति मया हतम् ॥

patriṇaḥ śitadhārās te śarā matkārmukacyutāḥ ādāsyante 'dya saumitre jīvitaṃ jīvitāntagāḥ … kṣatrabandhuḥ sadānāryo rāmaḥ paramadurmatiḥ bhaktaṃ bhrātaram adyaiva tvāṃ drakṣyati mayā hatam

अकृत्वा कत्थसे कर्म किमर्थम् इह राक्षस … अनुक्त्वा परुषं वाक्यं किं चिद् अप्य् अनवक्षिपन् अविकत्थन् वधिष्यामि त्वां पश्य पुरुषादन ॥

akṛtvā katthase karma kimartham iha rākṣasa … anuktvā paruṣaṃ vākyaṃ kiṃ cid apy anavakṣipan avikatthan vadhiṣyāmi tvāṃ paśya puruṣādana

किं न स्मरसि तद् युद्धे प्रथमे मत्पराक्रमम् निबद्धस् त्वं सह भ्रात्रा यदा युधि विचेष्टसे … यदि ते प्रथमे युद्धे न दृष्टो मत्पराक्रमः अद्य त्वां दर्शयिष्यामि तिष्ठेदानीं व्यवस्थितः ॥

kiṃ na smarasi tad yuddhe prathame matparākramam nibaddhas tvaṃ saha bhrātrā yadā yudhi viceṣṭase … yadi te prathame yuddhe na dṛṣṭo matparākramaḥ adya tvāṃ darśayiṣyāmi tiṣṭhedānīṃ vyavasthitaḥ

धर्मात्मा सत्यसंधश् च रामो दाशरथिर् यदि पौरुषे चाप्रतिद्वन्द्वस् तद् एनं जहि रावणिम् ॥

dharmātmā satyasaṃdhaś ca rāmo dāśarathir yadi pauruṣe cāpratidvandvas tad enaṃ jahi rāvaṇim

कृतं परमकल्याणं कर्म दुष्करकारिणा … त्वया लक्ष्मण नाथेन सीता च पृथिवी च मे न दुष्प्रापा हते त्व् अद्य शक्रजेतरि चाहवे ॥

kṛtaṃ paramakalyāṇaṃ karma duṣkarakāriṇā … tvayā lakṣmaṇa nāthena sītā ca pṛthivī ca me na duṣprāpā hate tv adya śakrajetari cāhave