Two boons; the prince accepts

न तेऽहम् अभिजानामि क्रोधम् आत्मनि संश्रितम् ।
देवि केनाभियुक्तासि केन वासि विमानिता ॥

na te 'ham abhijānāmi krodham ātmani saṃśritam
devi kenābhiyuktāsi kena vāsi vimānitā

अहं चैव मदीयाश् च सर्वे तव वशानुगाः ।
न ते कं चिद् अभिप्रायं व्याहन्तुम् अहम् उत्सहे ।
आत्मनो जीवितेनापि ब्रूहि यन् मनसेच्छसि ॥

ahaṃ caiva madīyāś ca sarve tava vaśānugāḥ
na te kaṃ cid abhiprāyaṃ vyāhantum aham utsahe
ātmano jīvitenāpi brūhi yan manasecchasi

यावद् आवर्तते चक्रं तावती मे वसुंधरा ॥

yāvad āvartate cakraṃ tāvatī me vasuṃdharā

नास्मि विप्रकृता देव केन चिन् न विमानिता ।
अभिप्रायस् तु मे कश् चित् तम् इच्छामि त्वया कृतम् ॥

nāsmi viprakṛtā deva kena cin na vimānitā
abhiprāyas tu me kaś cit tam icchāmi tvayā kṛtam

प्रतिज्ञां प्रतिजानीष्व यदि त्वं कर्तुम् इच्छसि ।
अथ तद् व्याहरिष्यामि यद् अभिप्रार्थितं मया ॥

pratijñāṃ pratijānīṣva yadi tvaṃ kartum icchasi
atha tad vyāhariṣyāmi yad abhiprārthitaṃ mayā

अवलिप्ते न जानासि त्वत्तः प्रियतरो मम ।
मनुजो मनुजव्याघ्राद् रामाद् अन्यो न विद्यते ॥

avalipte na jānāsi tvattaḥ priyataro mama
manujo manujavyāghrād rāmād anyo na vidyate

बलम् आत्मनि पश्यन्ती न मां शङ्कितुम् अर्हसि ।
करिष्यामि तव प्रीतिं सुकृतेनापि ते शपे ॥

balam ātmani paśyantī na māṃ śaṅkitum arhasi
kariṣyāmi tava prītiṃ sukṛtenāpi te śape

यथाक्रमेण शपसि वरं मम ददासि च ।
तच् छृण्वन्तु त्रयस्त्रिंशद् देवाः सेन्द्रपुरोगमाः ।
चन्द्रादित्यौ नभश् चैव ग्रहा रात्र्यहनी दिशः ॥

yathākrameṇa śapasi varaṃ mama dadāsi ca
tac chṛṇvantu trayastriṃśad devāḥ sendrapurogamāḥ
candrādityau nabhaś caiva grahā rātryahanī diśaḥ

सत्यसंधो महातेजा धर्मज्ञः सुसमाहितः ।
वरं मम ददात्य् एष तन् मे शृण्वन्तु देवताः ॥

satyasaṃdho mahātejā dharmajñaḥ susamāhitaḥ
varaṃ mama dadāty eṣa tan me śṛṇvantu devatāḥ

वरौ यौ मे त्वया देव तदा दत्तौ महीपते ।
तौ तावद् अहम् अद्यैव वक्ष्यामि शृणु मे वचः ॥

varau yau me tvayā deva tadā dattau mahīpate
tau tāvad aham adyaiva vakṣyāmi śṛṇu me vacaḥ

अभिषेकसमारम्भो राघवस्योपकल्पितः ।
अनेनैवाभिषेकेण भरतो मेऽभिषिच्यताम् ॥

abhiṣekasamārambho rāghavasyopakalpitaḥ
anenaivābhiṣekeṇa bharato me 'bhiṣicyatām

नव पञ्च च वर्षाणि दण्डकारण्यम् आश्रितः ।
चीराजिनजटाधारी रामो भवतु तापसः ॥

nava pañca ca varṣāṇi daṇḍakāraṇyam āśritaḥ
cīrājinajaṭādhārī rāmo bhavatu tāpasaḥ

भरतो भजताम् अद्य यौवराज्यम् अकण्टकम् ।
अद्य चैव हि पश्येयं प्रयान्तं राघवं वने ॥

bharato bhajatām adya yauvarājyam akaṇṭakam
adya caiva hi paśyeyaṃ prayāntaṃ rāghavaṃ vane

अहो धिग् इति सामर्षो वाचम् उक्त्वा नराधिपः ।
मोहम् आपेदिवान् भूयः ॥

aho dhig iti sāmarṣo vācam uktvā narādhipaḥ
moham āpedivān bhūyaḥ

नृशंसे दुष्टचारित्रे कुलस्यास्य विनाशिनि ।
किं कृतं तव रामेण पापे पापं मयापि वा ॥

nṛśaṃse duṣṭacāritre kulasyāsya vināśini
kiṃ kṛtaṃ tava rāmeṇa pāpe pāpaṃ mayāpi vā

सदा ते जननी तुल्यां वृत्तिं वहति राघवः ।
तस्यैव त्वम् अनर्थाय किंनिमित्तम् इहोद्यता ॥

sadā te jananī tulyāṃ vṛttiṃ vahati rāghavaḥ
tasyaiva tvam anarthāya kiṃnimittam ihodyatā

कौसल्यां वा सुमित्रां वा त्यजेयम् अपि वा श्रियम् ।
जीवितं वात्मनो रामं न त्व् एव पितृवत्सलम् ॥

kausalyāṃ vā sumitrāṃ vā tyajeyam api vā śriyam
jīvitaṃ vātmano rāmaṃ na tv eva pitṛvatsalam

तिष्ठेल् लोको विना सूर्यं सस्यं वा सलिलं विना ।
न तु रामं विना देहे तिष्ठेत् तु मम जीवितम् ॥

tiṣṭhel loko vinā sūryaṃ sasyaṃ vā salilaṃ vinā
na tu rāmaṃ vinā dehe tiṣṭhet tu mama jīvitam

तद् अलं त्यज्यताम् एष निश्चयः पापनिश्चये ।
अपि ते चरणौ मूर्ध्ना स्पृशाम्य् एष प्रसीद मे ॥

tad alaṃ tyajyatām eṣa niścayaḥ pāpaniścaye
api te caraṇau mūrdhnā spṛśāmy eṣa prasīda me

त्वं कत्थसे महाराज सत्यवादी दृढव्रतः ।
मम चेमं वरं कस्माद् विधारयितुम् इच्छसि ॥

tvaṃ katthase mahārāja satyavādī dṛḍhavrataḥ
mama cemaṃ varaṃ kasmād vidhārayitum icchasi

न प्रभातं त्वयेच्छामि मयायं रचितोऽञ्जलिः ।
अथ वा गम्यतां शीघ्रं नाहम् इच्छामि निर्घृणाम् ।
नृशंसां कैकेयीं द्रष्टुं यत्कृते व्यसनं महत् ॥

na prabhātaṃ tvayecchāmi mayāyaṃ racito 'ñjaliḥ
atha vā gamyatāṃ śīghraṃ nāham icchāmi nirghṛṇām
nṛśaṃsāṃ kaikeyīṃ draṣṭuṃ yatkṛte vyasanaṃ mahat

साधुवृत्तस्य दीनस्य त्वद्गतस्य गतायुषः ।
प्रसादः क्रियतां देवि भद्रे राज्ञो विशेषतः ॥

sādhuvṛttasya dīnasya tvadgatasya gatāyuṣaḥ
prasādaḥ kriyatāṃ devi bhadre rājño viśeṣataḥ

यस् ते मन्त्रकृतः पाणिर् अग्नौ पापे मया धृतः ।
तं त्यजामि स्वजं चैव तव पुत्रं सह त्वया ॥

yas te mantrakṛtaḥ pāṇir agnau pāpe mayā dhṛtaḥ
taṃ tyajāmi svajaṃ caiva tava putraṃ saha tvayā

किम् इदं भाषसे राजन् वाक्यं गररुजोपमम् ।
आनाययितुम् अक्लिष्टं पुत्रं रामम् इहार्हसि ॥

kim idaṃ bhāṣase rājan vākyaṃ gararujopamam
ānāyayitum akliṣṭaṃ putraṃ rāmam ihārhasi

धर्मबन्धेन बद्धोऽस्मि नष्टा च मम चेतना ।
ज्येष्ठं पुत्रं प्रियं रामं द्रष्टुम् इच्छामि धार्मिकम् ॥

dharmabandhena baddho 'smi naṣṭā ca mama cetanā
jyeṣṭhaṃ putraṃ priyaṃ rāmaṃ draṣṭum icchāmi dhārmikam

सुमन्त्र रामं द्रक्ष्यामि शीघ्रम् आनय सुन्दरम् ॥

sumantra rāmaṃ drakṣyāmi śīghram ānaya sundaram

रामेत्य् उक्त्वा च वचनं बाष्पपर्याकुलेक्षणः ।
शशाक नृपतिर् दीनो नेक्षितुं नाभिभाषितुम् ॥

rāmety uktvā ca vacanaṃ bāṣpaparyākulekṣaṇaḥ
śaśāka nṛpatir dīno nekṣituṃ nābhibhāṣitum

कच्चिन् मया नापराद्धम् अज्ञानाद् येन मे पिता ।
कुपितस् तन् ममाचक्ष्व त्वं चैवैनं प्रसादय ॥

kaccin mayā nāparāddham ajñānād yena me pitā
kupitas tan mamācakṣva tvaṃ caivainaṃ prasādaya

अहं हि वचनाद् राज्ञः पतेयम् अपि पावके ।
भक्षयेयं विषं तीक्ष्णं मज्जेयम् अपि चार्णवे ।
नियुक्तो गुरुणा पित्रा नृपेण च हितेन च ॥

ahaṃ hi vacanād rājñaḥ pateyam api pāvake
bhakṣayeyaṃ viṣaṃ tīkṣṇaṃ majjeyam api cārṇave
niyukto guruṇā pitrā nṛpeṇa ca hitena ca

तद् ब्रूहि वचनं देवि राज्ञो यद् अभिकाङ्क्षितम् ।
करिष्ये प्रतिजाने च रामो द्विर् नाभिभाषते ॥

tad brūhi vacanaṃ devi rājño yad abhikāṅkṣitam
kariṣye pratijāne ca rāmo dvir nābhibhāṣate

पुरा देवासुरे युद्धे पित्रा ते मम राघव ।
रक्षितेन वरौ दत्तौ सशल्येन महारणे ॥

purā devāsure yuddhe pitrā te mama rāghava
rakṣitena varau dattau saśalyena mahāraṇe

तत्र मे याचितो राजा भरतस्याभिषेचनम् ।
गमनं दण्डकारण्ये तव चाद्यैव राघव ॥

tatra me yācito rājā bharatasyābhiṣecanam
gamanaṃ daṇḍakāraṇye tava cādyaiva rāghava

यदि सत्यप्रतिज्ञं त्वं पितरं कर्तुम् इच्छसि ।
आत्मानं च नरश्रेष्ठ मम वाक्यम् इदं शृणु ।
स निदेशे पितुस् तिष्ठ यथा तेन प्रतिश्रुतम् ।
त्वयारण्यं प्रवेष्टव्यं नव वर्षाणि पञ्च च ॥

yadi satyapratijñaṃ tvaṃ pitaraṃ kartum icchasi
ātmānaṃ ca naraśreṣṭha mama vākyam idaṃ śṛṇu
sa nideśe pitus tiṣṭha yathā tena pratiśrutam
tvayāraṇyaṃ praveṣṭavyaṃ nava varṣāṇi pañca ca

अभिषेकम् इमं त्यक्त्वा जटाचीरधरो वस ।
भरतः कोसलपुरे प्रशास्तु वसुधाम् इमाम् ॥

abhiṣekam imaṃ tyaktvā jaṭācīradharo vasa
bharataḥ kosalapure praśāstu vasudhām imām

एवम् अस्तु गमिष्यामि वनं वस्तुम् अहं त्व् अतः ।
जटाचीरधरो राज्ञः प्रतिज्ञाम् अनुपालयन् ॥

evam astu gamiṣyāmi vanaṃ vastum ahaṃ tv ataḥ
jaṭācīradharo rājñaḥ pratijñām anupālayan

इदं तु ज्ञातुम् इच्छामि किमर्थं मां महीपतिः ।
नाभिनन्दति दुर्धर्षो यथापुरम् अरिंदमः ॥

idaṃ tu jñātum icchāmi kimarthaṃ māṃ mahīpatiḥ
nābhinandati durdharṣo yathāpuram ariṃdamaḥ

अहं हि सीतां राज्यं च प्राणान् इष्टान् धनानि च ।
हृष्टो भ्रात्रे स्वयं दद्यां भरतायाप्रचोदितः ॥

ahaṃ hi sītāṃ rājyaṃ ca prāṇān iṣṭān dhanāni ca
hṛṣṭo bhrātre svayaṃ dadyāṃ bharatāyāpracoditaḥ

तव त्व् अहं क्षमं मन्ये नोत्सुकस्य विलम्बनम् ।
राम तस्माद् इतः शीघ्रं वनं त्वं गन्तुम् अर्हसि ।
यावत् त्वं न वनं यातः पुराद् अस्माद् अभित्वरन् ।
पिता तावन् न ते राम स्नास्यते भोक्ष्यतेऽपि वा ॥

tava tv ahaṃ kṣamaṃ manye notsukasya vilambanam
rāma tasmād itaḥ śīghraṃ vanaṃ tvaṃ gantum arhasi
yāvat tvaṃ na vanaṃ yātaḥ purād asmād abhitvaran
pitā tāvan na te rāma snāsyate bhokṣyate 'pi vā

नाहम् अर्थपरो देवि लोकम् आवस्तुम् उत्सहे ।
विद्धि माम् ऋषिभिस् तुल्यं केवलं धर्मम् आस्थितम् ॥

nāham arthaparo devi lokam āvastum utsahe
viddhi mām ṛṣibhis tulyaṃ kevalaṃ dharmam āsthitam

अनुक्तोऽप्य् अत्रभवता भवत्या वचनाद् अहम् ।
वने वत्स्यामि विजने वर्षाणीह चतुर्दश ॥

anukto 'py atrabhavatā bhavatyā vacanād aham
vane vatsyāmi vijane varṣāṇīha caturdaśa

न नूनं मयि कैकेयि किं चिद् आशंससे गुणम् ।
यद् राजानम् अवोचस् त्वं ममेश्वरतरा सती ॥

na nūnaṃ mayi kaikeyi kiṃ cid āśaṃsase guṇam
yad rājānam avocas tvaṃ mameśvaratarā satī

यावन् मातरम् आपृच्छे सीतां चानुनयाम्य् अहम् ।
ततोऽद्यैव गमिष्यामि दण्डकानां महद् वनम् ॥

yāvan mātaram āpṛcche sītāṃ cānunayāmy aham
tato 'dyaiva gamiṣyāmi daṇḍakānāṃ mahad vanam