Jatayu wakes
॥ 3.49.23 ॥
CrEd 3.47.22
silent moment मौन क्षण
॥ 3.49.24 ॥
CrEd 3.47.23
सीताSita
वाल्मीकि
हा लक्ष्मण महाबाहो गुरुचित्तप्रसादक ह्रियमाणां न जानीषे रक्षसा कामरूपिणा ॥
hā lakṣmaṇa mahābāho gurucittaprasādaka hriyamāṇāṃ na jānīṣe rakṣasā kāmarūpiṇā
Translation
Ah, Lakshmana, mighty-armed,
you who gladden your elder’s heart,
you do not know I am carried off
by a rakshasa who takes any form he will.
लीला
हा लक्ष्मण! महाबाहु, बड़े भाई का मन रखने वाले! तुम नहीं जानते, रूप बदलने वाला एक राक्षस मुझे उठाए ले जा रहा है।
Subtitle
Ah, Lakshmana, strong-armed,
always pleasing your elder!
A shape-changing rakshasa is carrying me off,
and you don't know!
॥ 3.49.31 ॥
CrEd 3.47.31
सीताSita
वाल्मीकि
हंससारससंघुष्टां वन्दे गोदावरीं नदीम् क्षिप्रं रामाय शंस त्वं सीतां हरति रावणः ॥
haṃsasārasasaṃghuṣṭāṃ vande godāvarīṃ nadīm kṣipraṃ rāmāya śaṃsa tvaṃ sītāṃ harati rāvaṇaḥ
Translation
I bow to the river Godavari,
ringing with swans and cranes:
quickly, tell Rama
that Ravana is carrying off Sita.
लीला
हंसों और सारसों से गूँजती गोदावरी, तुम्हें प्रणाम! राम से जल्दी कहना, रावण सीता को उठाए ले जा रहा है।
Subtitle
River Godavari, I bow to you,
loud with swans and cranes.
Tell Rama quickly:
Ravana is carrying off Sita!
॥ 3.49.36–37 ॥
silent moment मौन क्षण
॥ 3.49.38 ॥
सीताSita
वाल्मीकि
जटायो पश्य माम् आर्य ह्रियमाणाम् अनाथवत् अनेन राक्षसेन्द्रेण करुणं पापकर्मणा ॥
jaṭāyo paśya mām ārya hriyamāṇām anāthavat anena rākṣasendreṇa karuṇaṃ pāpakarmaṇā
Translation
Jatayu, noble one, see me
carried off as if I had no protector,
pitiably, by this
lord of rakshasas, doer of evil.
लीला
आर्य जटायु, मुझे देखिए! यह पापी राक्षसराज मुझे बेबस उठाए ले जा रहा है, जैसे मेरा कोई है ही नहीं।
Subtitle
Noble Jatayu, look at me!
This evil lord of rakshasas
is carrying me off, pitiably,
like one with no protector.
॥ 3.49.39–40 ॥
CrEd 3.47.36
सीताSita
वाल्मीकि
नैष वारयितुं शक्यस् त्वया क्रूरो निशाचरः … रामाय तु यथातत्त्वं जटायो हरणं मम लक्ष्मणाय च तत् सर्वम् आख्यातव्यम् अशेषतः ॥
naiṣa vārayituṃ śakyas tvayā krūro niśācaraḥ … rāmāya tu yathātattvaṃ jaṭāyo haraṇaṃ mama lakṣmaṇāya ca tat sarvam ākhyātavyam aśeṣataḥ
Translation
This cruel night-ranger
cannot be held back by you.
…
But to Rama, Jatayu, truly
tell how I was carried off,
and to Lakshmana: all of it
must be told, leaving nothing out.
लीला
आप इस क्रूर निशाचर को रोक नहीं सकते। पर जटायु, राम और लक्ष्मण को मेरे हरण की सारी बात, जैसे हुई, वैसे ही बता दीजिए।
Subtitle
You cannot stop this cruel night-walker.
But Jatayu, tell Rama and Lakshmana
all about my taking,
just as it happened.
॥ 3.50.1 ॥
CrEd 3.48.1
silent moment मौन क्षण
॥ 3.50.1 ॥
CrEd 3.48.1
silent moment मौन क्षण
॥ 3.50.2 ॥
CrEd 3.48.2
silent moment मौन क्षण
॥ 3.50.3–4a ॥
CrEd 3.48.3
जटायुJatayu
वाल्मीकि
दशग्रीव स्थितो धर्मे पुराणे सत्यसंश्रयः जटायुर् नाम नाम्नाहं गृध्रराजो महाबलः ॥
daśagrīva sthito dharme purāṇe satyasaṃśrayaḥ jaṭāyur nāma nāmnāhaṃ gṛdhrarājo mahābalaḥ
Translation
Ten-necked one, I stand in dharma,
the ancient one, with truth my refuge;
Jatayu is my name,
king of vultures, great in strength.
लीला
दशग्रीव, मैं पुरातन धर्म पर खड़ा हूँ। सत्य ही मेरा सहारा है। मेरा नाम जटायु है, मैं महाबली गृध्रराज हूँ।
Subtitle
Ten-necked Ravana,
I stand in the ancient dharma,
holding to the truth.
I am Jatayu, mighty king of vultures.
॥ 3.50.6b–7a ॥
CrEd 3.48.6
जटायुJatayu
वाल्मीकि
कथं राजा स्थितो धर्मे परदारान् परामृशेत् रक्षणीया विशेषेण राजदारा महाबल ॥
kathaṃ rājā sthito dharme paradārān parāmṛśet rakṣaṇīyā viśeṣeṇa rājadārā mahābala
Translation
How can a king who stands in dharma
lay hands on the wives of others?
A king’s wife above all
must be guarded, mighty one.
लीला
जो राजा धर्म पर खड़ा है, वह पराई स्त्री पर हाथ कैसे डाले? महाबली, राजा की पत्नी की रक्षा तो सबसे पहले होनी चाहिए।
Subtitle
How can a righteous king
lay hands on another man's wife?
A king's wife, above all,
must be protected, mighty one.
॥ 3.50.20–21 ॥
CrEd 3.48.19–20
जटायुJatayu
वाल्मीकि
षष्टिवर्षसहस्राणि मम जातस्य रावण ।
पितृपैतामहं राज्यं यथावद् अनुतिष्ठतः ।
वृद्धोऽहं त्वं युवा धन्वी सरथः कवची शरी ।
तथाप्य् आदाय वैदेहीं कुशली न गमिष्यसि ॥
ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi mama jātasya rāvaṇa
pitṛpaitāmahaṃ rājyaṃ yathāvad anutiṣṭhataḥ
vṛddho 'haṃ tvaṃ yuvā dhanvī sarathaḥ kavacī śarī
tathāpy ādāya vaidehīṃ kuśalī na gamiṣyasi
Translation
Sixty thousand years, Ravana,
have passed since I was born,
ruling as is fitting
the kingdom of my fathers and their fathers.
I am old; you are young, an archer,
with chariot, armour and arrows;
even so, taking Vaidehi,
you will not go from here unharmed.
लीला
रावण, मैं साठ हज़ार बरस का हूँ। मैं बूढ़ा, तुम जवान। तुम्हारे पास धनुष, रथ, कवच, बाण, सब है। फिर भी वैदेही को लेकर तुम बचकर नहीं जाओगे।
Subtitle
I have lived sixty thousand years, Ravana.
I am old; you are young,
armoured, an archer in a chariot.
Yet you will not go unharmed.
॥ 3.50.28 ॥
CrEd 3.48.27
जटायुJatayu
वाल्मीकि
तिष्ठ तिष्ठ दशग्रीव मुहूर्तं पश्य रावण ।
युद्धातिथ्यं प्रदास्यामि यथाप्राणं निशाचर ।
वृन्ताद् इव फलं त्वां तु पातयेयं रथोत्तमात् ॥
tiṣṭha tiṣṭha daśagrīva muhūrtaṃ paśya rāvaṇa
yuddhātithyaṃ pradāsyāmi yathāprāṇaṃ niśācara
vṛntād iva phalaṃ tvāṃ tu pātayeyaṃ rathottamāt
Translation
Stop, stop, ten-necked one!
Wait a moment and see, Ravana!
I will give you the welcome of battle,
night-ranger, as far as my breath allows.
Like a fruit from its stalk
I would bring you down from your fine chariot.
लीला
ठहर! ठहर, दशग्रीव! मैं युद्ध से तेरा स्वागत करूँगा। तुझे रथ से ऐसे गिराऊँगा, जैसे डंठल से फल।
Subtitle
Stop! Stop, ten-necked Ravana!
I'll welcome you with battle,
and shake you from your chariot
like fruit from its stalk!
॥ 3.51.1–2 ॥
CrEd 3.49.1
silent moment मौन क्षण
॥ 3.51.3–6 ॥
CrEd 3.49.2–6
silent moment मौन क्षण
॥ 3.51.7–9 ॥
CrEd 3.49.7–10
silent moment मौन क्षण
॥ 3.51.10 ॥
CrEd 3.49.11
silent moment मौन क्षण
॥ 3.51.19 ॥
CrEd 3.49.15
silent moment मौन क्षण
॥ 3.51.20 ॥
CrEd 3.49.16
silent moment मौन क्षण
॥ 3.51.20 ॥
CrEd 3.49.16
प्राणीBeings
वाल्मीकि
दृष्ट्वा निपतितं भूमौ रावणं भग्नवाहनम् साधु साध्व् इति भूतानि गृध्रराजम् अपूजयन् ॥
dṛṣṭvā nipatitaṃ bhūmau rāvaṇaṃ bhagnavāhanam sādhu sādhv iti bhūtāni gṛdhrarājam apūjayan
Translation
Seeing him fallen to the ground,
Ravana, his chariot wrecked,
all beings cried “Well done, well done!”
and honoured the king of vultures.
लीला
धन्य! धन्य!
Subtitle
Well done!
Well done!
॥ 3.51.19–20 ॥
CrEd 3.49.15–16
silent moment मौन क्षण