Jambavan's reminder; the leap

न विषादेन नः कार्यं विषादो दोषवत्तरः ।
विषादो हन्ति पुरुषं बालं क्रुद्ध इवोरगः ॥

na viṣādena naḥ kāryaṃ viṣādo doṣavattaraḥ
viṣādo hanti puruṣaṃ bālaṃ kruddha ivoragaḥ

क इदानीं महातेजा लङ्घयिष्यति सागरम् ।
कः करिष्यति सुग्रीवं सत्यसंधम् अरिंदमम् ।
को वीरो योजनशतं लङ्घयेत प्लवंगमाः ।
इमांश् च यूथपान् सर्वान् मोचयेत् को महाभयात् ॥

ka idānīṃ mahātejā laṅghayiṣyati sāgaram
kaḥ kariṣyati sugrīvaṃ satyasaṃdham ariṃdamam
ko vīro yojanaśataṃ laṅghayeta plavaṃgamāḥ
imāṃś ca yūthapān sarvān mocayet ko mahābhayāt

कस्य प्रसादाद् दारांश् च पुत्रांश् चैव गृहाणि च ।
इतो निवृत्ताः पश्येम सिद्धार्थाः सुखिनो वयम् ।
कस्य प्रसादाद् रामं च लक्ष्मणं च महाबलम् ।
अभिगच्छेम संहृष्टाः सुग्रीवं च महाबलम् ॥

kasya prasādād dārāṃś ca putrāṃś caiva gṛhāṇi ca
ito nivṛttāḥ paśyema siddhārthāḥ sukhino vayam
kasya prasādād rāmaṃ ca lakṣmaṇaṃ ca mahābalam
abhigacchema saṃhṛṣṭāḥ sugrīvaṃ ca mahābalam

यदि कश् चित् समर्थो वः सागरप्लवने हरिः ।
स ददात्व् इह नः शीघ्रं पुण्याम् अभयदक्षिणाम् ॥

yadi kaś cit samartho vaḥ sāgaraplavane hariḥ
sa dadātv iha naḥ śīghraṃ puṇyām abhayadakṣiṇām

पुनर् एवाङ्गदः प्राह तान् हरीन् हरिसत्तमः ।
सर्वे बलवतां श्रेष्ठा भवन्तो दृढविक्रमाः ।
ब्रुवध्वं यस्य या शक्तिर् गमने प्लवगर्षभाः ॥

punar evāṅgadaḥ prāha tān harīn harisattamaḥ
sarve balavatāṃ śreṣṭhā bhavanto dṛḍhavikramāḥ
bruvadhvaṃ yasya yā śaktir gamane plavagarṣabhāḥ

आबभाषे गजस् तत्र प्लवेयं दशयोजनम् ॥

ābabhāṣe gajas tatra plaveyaṃ daśayojanam

गवाक्षो योजनान्य् आह गमिष्यामीति विंशतिम् ॥

gavākṣo yojanāny āha gamiṣyāmīti viṃśatim

त्रिंशतं तु गमिष्यामि योजनानां प्लवंगमाः ॥

triṃśataṃ tu gamiṣyāmi yojanānāṃ plavaṃgamāḥ

चत्वारिंशद् गमिष्यामि योजनानां न संशयः ॥

catvāriṃśad gamiṣyāmi yojanānāṃ na saṃśayaḥ

योजनानां गमिष्यामि पञ्चाशत् तु न संशयः ॥

yojanānāṃ gamiṣyāmi pañcāśat tu na saṃśayaḥ

योजनानां परं षष्टिम् अहं प्लवितुम् उत्सहे ॥

yojanānāṃ paraṃ ṣaṣṭim ahaṃ plavitum utsahe

गमिष्यामि न संदेहः सप्ततिं योजनान्य् अहम् ॥

gamiṣyāmi na saṃdehaḥ saptatiṃ yojanāny aham

अशीतिं योजनानां तु प्लवेयं प्लवगर्षभाः ॥

aśītiṃ yojanānāṃ tu plaveyaṃ plavagarṣabhāḥ

पूर्वम् अस्माकम् अप्य् आसीत् कश् चिद् गतिपराक्रमः ।
ते वयं वयसः पारम् अनुप्राप्ताः स्म साम्प्रतम् ॥

pūrvam asmākam apy āsīt kaś cid gatiparākramaḥ
te vayaṃ vayasaḥ pāram anuprāptāḥ sma sāmpratam

किं तु नैवं गते शक्यम् इदं कार्यम् उपेक्षितुम् ।
यद् अर्थं कपिराजश् च रामश् च कृतनिश्चयौ ।
साम्प्रतं कालभेदेन या गतिस् तां निबोधत ।
नवतिं योजनानां तु गमिष्यामि न संशयः ॥

kiṃ tu naivaṃ gate śakyam idaṃ kāryam upekṣitum
yad arthaṃ kapirājaś ca rāmaś ca kṛtaniścayau
sāmprataṃ kālabhedena yā gatis tāṃ nibodhata
navatiṃ yojanānāṃ tu gamiṣyāmi na saṃśayaḥ

मया महाबलैश् चैव यज्ञे विष्णुः सनातनः ।
प्रदक्षिणीकृतः पूर्वं क्रममाणस् त्रिविक्रमः ।
स इदानीम् अहं वृद्धः प्लवने मन्दविक्रमः ।
यौवने च तदासीन् मे बलम् अप्रतिमं परैः ।
संप्रत्य् एतावतीं शक्तिं गमने तर्कयाम्य् अहम् ।
नैतावता च संसिद्धिः कार्यस्यास्य भविष्यति ॥

mayā mahābalaiś caiva yajñe viṣṇuḥ sanātanaḥ
pradakṣiṇīkṛtaḥ pūrvaṃ kramamāṇas trivikramaḥ
sa idānīm ahaṃ vṛddhaḥ plavane mandavikramaḥ
yauvane ca tadāsīn me balam apratimaṃ paraiḥ
saṃpraty etāvatīṃ śaktiṃ gamane tarkayāmy aham
naitāvatā ca saṃsiddhiḥ kāryasyāsya bhaviṣyati

अहम् एतद् गमिष्यामि योजनानां शतं महत् ।
निवर्तने तु मे शक्तिः स्यान् न वेति न निश्चितम् ॥

aham etad gamiṣyāmi yojanānāṃ śataṃ mahat
nivartane tu me śaktiḥ syān na veti na niścitam

न हि प्रेषयिता तात स्वामी प्रेष्यः कथं चन ।
भवतायं जनः सर्वः प्रेष्यः प्लवगसत्तम ।
मूलम् अर्थस्य संरक्ष्यम् एष कार्यविदां नयः ॥

na hi preṣayitā tāta svāmī preṣyaḥ kathaṃ cana
bhavatāyaṃ janaḥ sarvaḥ preṣyaḥ plavagasattama
mūlam arthasya saṃrakṣyam eṣa kāryavidāṃ nayaḥ

न ह्य् अकृत्वा हरिपतेः संदेशं तस्य धीमतः ।
तत्रापि गत्वा प्राणानां पश्यामि परिरक्षणम् ।
स हि प्रसादे चात्यर्थं कोपे च हरिर् ईश्वरः ।
अतीत्य तस्य संदेशं विनाशो गमने भवेत् ।
तद् यथा ह्य् अस्य कार्यस्य न भवत्य् अन्यथा गतिः ।
तद् भवान् एव दृष्टार्थः संचिन्तयितुम् अर्हति ॥

na hy akṛtvā haripateḥ saṃdeśaṃ tasya dhīmataḥ
tatrāpi gatvā prāṇānāṃ paśyāmi parirakṣaṇam
sa hi prasāde cātyarthaṃ kope ca harir īśvaraḥ
atītya tasya saṃdeśaṃ vināśo gamane bhavet
tad yathā hy asya kāryasya na bhavaty anyathā gatiḥ
tad bhavān eva dṛṣṭārthaḥ saṃcintayitum arhati

अस्य ते वीर कार्यस्य न किं चित् परिहीयते ।
एष संचोदयाम्य् एनं यः कार्यं साधयिष्यति ॥

asya te vīra kāryasya na kiṃ cit parihīyate
eṣa saṃcodayāmy enaṃ yaḥ kāryaṃ sādhayiṣyati

वीर वानरलोकस्य सर्वशास्त्रविदां वर ।
तूष्णीम् एकान्तम् आश्रित्य हनुमन् किं न जल्पसि ॥

vīra vānaralokasya sarvaśāstravidāṃ vara
tūṣṇīm ekāntam āśritya hanuman kiṃ na jalpasi

हनुमन् हरिराजस्य सुग्रीवस्य समो ह्य् असि ।
रामलक्ष्मणयोश् चापि तेजसा च बलेन च ।
पक्षयोर् यद् बलं तस्य तावद् भुजबलं तव ॥

hanuman harirājasya sugrīvasya samo hy asi
rāmalakṣmaṇayoś cāpi tejasā ca balena ca
pakṣayor yad balaṃ tasya tāvad bhujabalaṃ tava

बलं बुद्धिश् च तेजश् च सत्त्वं च हरिसत्तम ।
विशिष्टं सर्वभूतेषु किम् आत्मानं न बुध्यसे ॥

balaṃ buddhiś ca tejaś ca sattvaṃ ca harisattama
viśiṣṭaṃ sarvabhūteṣu kim ātmānaṃ na budhyase

अप्सराप्सरसां श्रेष्ठा विख्याता पुञ्जिकस्थला ।
अञ्जनेति परिख्याता पत्नी केसरिणो हरेः ।
मनसास्मि गतो यत् त्वां परिष्वज्य यशस्विनि ।
वीर्यवान् बुद्धिसंपन्नः पुत्रस् तव भविष्यति ॥

apsarāpsarasāṃ śreṣṭhā vikhyātā puñjikasthalā
añjaneti parikhyātā patnī kesariṇo hareḥ
manasāsmi gato yat tvāṃ pariṣvajya yaśasvini
vīryavān buddhisaṃpannaḥ putras tava bhaviṣyati

अभ्युत्थितं ततः सूर्यं बालो दृष्ट्वा महावने ।
फलं चेति जिघृक्षुस् त्वम् उत्प्लुत्याभ्यपतो दिवम् ।
शतानि त्रीणि गत्वाथ योजनानां महाकपे ।
तेजसा तस्य निर्धूतो न विषादं ततो गतः ॥

abhyutthitaṃ tataḥ sūryaṃ bālo dṛṣṭvā mahāvane
phalaṃ ceti jighṛkṣus tvam utplutyābhyapato divam
śatāni trīṇi gatvātha yojanānāṃ mahākape
tejasā tasya nirdhūto na viṣādaṃ tato gataḥ

तावद् आपततस् तूर्णम् अन्तरिक्षं महाकपे ।
क्षिप्तम् इन्द्रेण ते वज्रं क्रोधाविष्टेन धीमता ।
ततः शैलाग्रशिखरे वामो हनुर् अभज्यत ।
ततो हि नामधेयं ते हनुमान् इति कीर्त्यते ॥

tāvad āpatatas tūrṇam antarikṣaṃ mahākape
kṣiptam indreṇa te vajraṃ krodhāviṣṭena dhīmatā
tataḥ śailāgraśikhare vāmo hanur abhajyata
tato hi nāmadheyaṃ te hanumān iti kīrtyate

मारुतस्यौरसः पुत्रस् तेजसा चापि तत्समः ।
त्वं हि वायुसुतो वत्स प्लवने चापि तत्समः ।
स इदानीम् अहं वृद्धः परिहीनपराक्रमः ।
साम्प्रतं कालम् अस्माकं भवान् सर्वगुणान्वितः ॥

mārutasyaurasaḥ putras tejasā cāpi tatsamaḥ
tvaṃ hi vāyusuto vatsa plavane cāpi tatsamaḥ
sa idānīm ahaṃ vṛddhaḥ parihīnaparākramaḥ
sāmprataṃ kālam asmākaṃ bhavān sarvaguṇānvitaḥ

तद् विजृम्भस्व विक्रान्तः प्लवताम् उत्तमो ह्य् असि ।
त्वद्वीर्यं द्रष्टुकामेयं सर्वा वानरवाहिनी ।
उत्तिष्ठ हरिशार्दूल लङ्घयस्व महार्णवम् ।
परा हि सर्वभूतानां हनुमन् या गतिस् तव ।
विषण्णा हरयः सर्वे हनुमन् किम् उपेक्षसे ।
विक्रमस्व महावेगो विष्णुस् त्रीन् विक्रमान् इव ॥

tad vijṛmbhasva vikrāntaḥ plavatām uttamo hy asi
tvadvīryaṃ draṣṭukāmeyaṃ sarvā vānaravāhinī
uttiṣṭha hariśārdūla laṅghayasva mahārṇavam
parā hi sarvabhūtānāṃ hanuman yā gatis tava
viṣaṇṇā harayaḥ sarve hanuman kim upekṣase
vikramasva mahāvego viṣṇus trīn vikramān iva

अरुजन् पर्वताग्राणि हुताशनसखोऽनिलः ।
बलवान् अप्रमेयश् च वायुर् आकाशगोचरः ।
तस्याहं शीघ्रवेगस्य शीघ्रगस्य महात्मनः ।
मारुतस्यौरसः पुत्रः प्लवने नास्ति मे समः ॥

arujan parvatāgrāṇi hutāśanasakho 'nilaḥ
balavān aprameyaś ca vāyur ākāśagocaraḥ
tasyāhaṃ śīghravegasya śīghragasya mahātmanaḥ
mārutasyaurasaḥ putraḥ plavane nāsti me samaḥ

उदयात् प्रस्थितं वापि ज्वलन्तं रश्मिमालिनम् ।
अनस्तमितम् आदित्यम् अभिगन्तुं समुत्सहे ।
ततो भूमिम् असंस्पृश्य पुनर् आगन्तुम् उत्सहे ॥

udayāt prasthitaṃ vāpi jvalantaṃ raśmimālinam
anastamitam ādityam abhigantuṃ samutsahe
tato bhūmim asaṃspṛśya punar āgantum utsahe

बुद्ध्या चाहं प्रपश्यामि मनश् चेष्टा च मे तथा ।
अहं द्रक्ष्यामि वैदेहीं प्रमोदध्वं प्लवंगमाः ॥

buddhyā cāhaṃ prapaśyāmi manaś ceṣṭā ca me tathā
ahaṃ drakṣyāmi vaidehīṃ pramodadhvaṃ plavaṃgamāḥ

वीर केसरिणः पुत्र वेगवन् मारुतात्मज ।
ज्ञातीनां विपुलं शोकस् त्वया तात प्रणाशितः ।
ऋषीणां च प्रसादेन कपिवृद्धमतेन च ।
गुरूणां च प्रसादेन प्लवस्व त्वं महार्णवम् ।
स्थास्यामश् चैकपादेन यावदागमनं तव ।
त्वद्गतानि च सर्वेषां जीवितानि वनौकसाम् ॥

vīra kesariṇaḥ putra vegavan mārutātmaja
jñātīnāṃ vipulaṃ śokas tvayā tāta praṇāśitaḥ
ṛṣīṇāṃ ca prasādena kapivṛddhamatena ca
gurūṇāṃ ca prasādena plavasva tvaṃ mahārṇavam
sthāsyāmaś caikapādena yāvadāgamanaṃ tava
tvadgatāni ca sarveṣāṃ jīvitāni vanaukasām

ततस् तु हरिशार्दूलस् तान् उवाच वनौकसः ।
नेयं मम मही वेगं प्लवने धारयिष्यति ।
एतानि हि नगस्यास्य शिलासंकटशालिनः ।
शिखराणि महेन्द्रस्य स्थिराणि च महान्ति च ।
एतानि मम निष्पेषं पादयोः पततां वराः ।
प्लवतो धारयिष्यन्ति योजनानाम् इतः शतम् ॥

tatas tu hariśārdūlas tān uvāca vanaukasaḥ
neyaṃ mama mahī vegaṃ plavane dhārayiṣyati
etāni hi nagasyāsya śilāsaṃkaṭaśālinaḥ
śikharāṇi mahendrasya sthirāṇi ca mahānti ca
etāni mama niṣpeṣaṃ pādayoḥ patatāṃ varāḥ
plavato dhārayiṣyanti yojanānām itaḥ śatam

एष पर्वतसंकाशो हनूमान् मारुतात्मजः ।
तितीर्षति महावेगं समुद्रं मकरालयम् ।
रामार्थं वानरार्थं च चिकीर्षन् कर्म दुष्करम् ।
समुद्रस्य परं पारं दुष्प्रापं प्राप्तुम् इच्छति ॥

eṣa parvatasaṃkāśo hanūmān mārutātmajaḥ
titīrṣati mahāvegaṃ samudraṃ makarālayam
rāmārthaṃ vānarārthaṃ ca cikīrṣan karma duṣkaram
samudrasya paraṃ pāraṃ duṣprāpaṃ prāptum icchati

यथा राघवनिर्मुक्तः शरः श्वसनविक्रमः ।
गच्छेत् तद्वद् गमिष्यामि लङ्कां रावणपालिताम् ॥

yathā rāghavanirmuktaḥ śaraḥ śvasanavikramaḥ
gacchet tadvad gamiṣyāmi laṅkāṃ rāvaṇapālitām

सर्वथा कृतकार्योऽहम् एष्यामि सह सीतया ।
आनयिष्यामि वा लङ्कां समुत्पाट्य सरावणाम् ॥

sarvathā kṛtakāryo 'ham eṣyāmi saha sītayā
ānayiṣyāmi vā laṅkāṃ samutpāṭya sarāvaṇām