Crossing the Ganga

इहैवाद्य वसामहे अविदूराद् अयं नद्या बहुपुष्पप्रवालवान् सुमहान् इङ्गुदीवृक्षो वसामोऽत्रैव सारथे ॥

ihaivādya vasāmahe avidūrād ayaṃ nadyā bahupuṣpapravālavān sumahān iṅgudīvṛkṣo vasāmo 'traiva sārathe

यथायोध्या तथेदं ते राम किं करवाणि ते ॥

yathāyodhyā tathedaṃ te rāma kiṃ karavāṇi te

स्वागतं ते महाबाहो तवेयम् अखिला मही वयं प्रेष्या भवान् भर्ता साधु राज्यं प्रशाधि नः ॥

svāgataṃ te mahābāho taveyam akhilā mahī vayaṃ preṣyā bhavān bhartā sādhu rājyaṃ praśādhi naḥ

भक्ष्यं भोज्यं च पेयं च लेह्यं चेदम् उपस्थितम् शयनानि च मुख्यानि वाजिनां खादनं च ते ॥

bhakṣyaṃ bhojyaṃ ca peyaṃ ca lehyaṃ cedam upasthitam śayanāni ca mukhyāni vājināṃ khādanaṃ ca te

दिष्ट्या त्वां गुह पश्यामि अरोगं सह बान्धवैः अपि ते कुशलं राष्ट्रे मित्रेषु च धनेषु च ॥

diṣṭyā tvāṃ guha paśyāmi arogaṃ saha bāndhavaiḥ api te kuśalaṃ rāṣṭre mitreṣu ca dhaneṣu ca

यत् त्व् इदं भवता किं चित् प्रीत्या समुपकल्पितम् सर्वं तद् अनुजानामि न हि वर्ते प्रतिग्रहे कुशचीराजिनधरं फलमूलाशनं च माम् विद्धि प्रणिहितं धर्मे तापसं वनगोचरम् ॥

yat tv idaṃ bhavatā kiṃ cit prītyā samupakalpitam sarvaṃ tad anujānāmi na hi varte pratigrahe kuśacīrājinadharaṃ phalamūlāśanaṃ ca mām viddhi praṇihitaṃ dharme tāpasaṃ vanagocaram

अश्वानां खादनेनाहम् अर्थी नान्येन केन चित् एतावतात्रभवता भविष्यामि सुपूजितः एते हि दयिता राज्ञः पितुर् दशरथस्य मे एतैः सुविहितैर् अश्वैर् भविष्याम्य् अहम् अर्चितः ॥

aśvānāṃ khādanenāham arthī nānyena kena cit etāvatātrabhavatā bhaviṣyāmi supūjitaḥ ete hi dayitā rājñaḥ pitur daśarathasya me etaiḥ suvihitair aśvair bhaviṣyāmy aham arcitaḥ

अश्वानां प्रतिपानं च खादनं चैव सोऽन्वशात् गुहस् तत्रैव पुरुषांस् त्वरितं दीयताम् इति ॥

aśvānāṃ pratipānaṃ ca khādanaṃ caiva so 'nvaśāt guhas tatraiva puruṣāṃs tvaritaṃ dīyatām iti

इयं तात सुखा शय्या त्वदर्थम् उपकल्पिता प्रत्याश्वसिहि साध्व् अस्यां राजपुत्र यथासुखम् उचितोऽयं जनः सर्वः क्लेशानां त्वं सुखोचितः गुप्त्यर्थं जागरिष्यामः काकुत्स्थस्य वयं निशाम् ॥

iyaṃ tāta sukhā śayyā tvadartham upakalpitā pratyāśvasihi sādhv asyāṃ rājaputra yathāsukham ucito 'yaṃ janaḥ sarvaḥ kleśānāṃ tvaṃ sukhocitaḥ guptyarthaṃ jāgariṣyāmaḥ kākutsthasya vayaṃ niśām

न हि रामात् प्रियतरो ममास्ति भुवि कश् चन ब्रवीम्य् एतद् अहं सत्यं सत्येनैव च ते शपे … सोऽहं प्रियसखं रामं शयानं सह सीतया रक्षिष्यामि धनुष्पाणिः सर्वतो ज्ञातिभिः सह ॥

na hi rāmāt priyataro mamāsti bhuvi kaś cana bravīmy etad ahaṃ satyaṃ satyenaiva ca te śape … so 'haṃ priyasakhaṃ rāmaṃ śayānaṃ saha sītayā rakṣiṣyāmi dhanuṣpāṇiḥ sarvato jñātibhiḥ saha

रक्ष्यमाणास् त्वयानघ नात्र भीता वयं सर्वे धर्मम् एवानुपश्यता कथं दाशरथौ भूमौ शयाने सह सीतया शक्या निद्रा मया लब्धुं ॥

rakṣyamāṇās tvayānagha nātra bhītā vayaṃ sarve dharmam evānupaśyatā kathaṃ dāśarathau bhūmau śayāne saha sītayā śakyā nidrā mayā labdhuṃ

यो न देवासुरैः सर्वैः शक्यः प्रसहितुं युधि तं पश्य सुखसंविष्टं तृणेषु सह सीतया ॥

yo na devāsuraiḥ sarvaiḥ śakyaḥ prasahituṃ yudhi taṃ paśya sukhasaṃviṣṭaṃ tṛṇeṣu saha sītayā

अपि सत्यप्रतिज्ञेन सार्धं कुशलिना वयम् निवृत्ते वनवासेऽस्मिन्न् अयोध्यां प्रविशेमहि ॥

api satyapratijñena sārdhaṃ kuśalinā vayam nivṛtte vanavāse 'sminn ayodhyāṃ praviśemahi

भास्करोदयकालोऽयं गता भगवती निशा असौ सुकृष्णो विहगः कोकिलस् तात कूजति बर्हिणानां च निर्घोषः श्रूयते नदतां वने तराम जाह्नवीं सौम्य शीघ्रगां सागरंगमाम् ॥

bhāskarodayakālo 'yaṃ gatā bhagavatī niśā asau sukṛṣṇo vihagaḥ kokilas tāta kūjati barhiṇānāṃ ca nirghoṣaḥ śrūyate nadatāṃ vane tarāma jāhnavīṃ saumya śīghragāṃ sāgaraṃgamām

किम् अहं करवाणि ॥

kim ahaṃ karavāṇi

निवर्तस्व … एतावद् धि कृतं मम यानं विहाय पद्भ्यां तु गमिष्यामो महावनम् ॥

nivartasva … etāvad dhi kṛtaṃ mama yānaṃ vihāya padbhyāṃ tu gamiṣyāmo mahāvanam

अदृष्टदुःखं राजानं वृद्धम् आर्यं जितेन्द्रियम् ब्रूयास् त्वम् अभिवाद्यैव मम हेतोर् इदं वचः नैवाहम् अनुशोचामि लक्ष्मणो न च मैथिली अयोध्यायाश् च्युताश् चेति वने वत्स्यामहेति वा चतुर्दशसु वर्षेषु निवृत्तेषु पुनः पुनः लक्ष्मणं मां च सीतां च द्रक्ष्यसि क्षिप्रम् आगतान् ॥

adṛṣṭaduḥkhaṃ rājānaṃ vṛddham āryaṃ jitendriyam brūyās tvam abhivādyaiva mama hetor idaṃ vacaḥ naivāham anuśocāmi lakṣmaṇo na ca maithilī ayodhyāyāś cyutāś ceti vane vatsyāmaheti vā caturdaśasu varṣeṣu nivṛtteṣu punaḥ punaḥ lakṣmaṇaṃ māṃ ca sītāṃ ca drakṣyasi kṣipram āgatān

आरोग्यं ब्रूहि कौसल्याम् अथ पादाभिवन्दनम् सीताया मम चार्यस्य वचनाल् लक्ष्मणस्य च ब्रूयाश् च हि महाराजं भरतं क्षिप्रम् आनय … भरतं च परिष्वज्य यौवराज्येऽभिषिच्य च ॥

ārogyaṃ brūhi kausalyām atha pādābhivandanam sītāyā mama cāryasya vacanāl lakṣmaṇasya ca brūyāś ca hi mahārājaṃ bharataṃ kṣipram ānaya … bharataṃ ca pariṣvajya yauvarājye 'bhiṣicya ca

प्रसीदेच्छामि तेऽरण्ये भवितुं प्रत्यनन्तरः … वनवासे क्षयं प्राप्ते ममैष हि मनोरथः यद् अनेन रथेनैव त्वां वहेयं पुरीं पुनः ॥

prasīdecchāmi te 'raṇye bhavituṃ pratyanantaraḥ … vanavāse kṣayaṃ prāpte mamaiṣa hi manorathaḥ yad anena rathenaiva tvāṃ vaheyaṃ purīṃ punaḥ

जानामि परमां भक्तिं मयि ते भर्तृवत्सल शृणु चापि यदर्थं त्वां प्रेषयामि पुरीम् इतः नगरीं त्वां गतं दृष्ट्वा जननी मे यवीयसी कैकेयी प्रत्ययं गच्छेद् इति रामो वनं गतः परितुष्टा हि सा देवि वनवासं गते मयि राजानं नातिशङ्केत मिथ्यावादीति धार्मिकम् ॥

jānāmi paramāṃ bhaktiṃ mayi te bhartṛvatsala śṛṇu cāpi yadarthaṃ tvāṃ preṣayāmi purīm itaḥ nagarīṃ tvāṃ gataṃ dṛṣṭvā jananī me yavīyasī kaikeyī pratyayaṃ gacched iti rāmo vanaṃ gataḥ parituṣṭā hi sā devi vanavāsaṃ gate mayi rājānaṃ nātiśaṅketa mithyāvādīti dhārmikam

मम प्रियार्थं राज्ञश् च सरथस् त्वं पुरीं व्रज संदिष्टश् चासि यानर्थांस् तांस् तान् ब्रूयास् तथातथा ॥

mama priyārthaṃ rājñaś ca sarathas tvaṃ purīṃ vraja saṃdiṣṭaś cāsi yānarthāṃs tāṃs tān brūyās tathātathā

जटाः कृत्वा गमिष्यामि न्यग्रोधक्षीरम् आनय ॥

jaṭāḥ kṛtvā gamiṣyāmi nyagrodhakṣīram ānaya

अप्रमत्तो बले कोशे दुर्गे जनपदे तथा भवेथा गुह राज्यं हि दुरारक्षतमं मतम् ॥

apramatto bale kośe durge janapade tathā bhavethā guha rājyaṃ hi durārakṣatamaṃ matam

आरोह त्वं नरव्याघ्र स्थितां नावम् इमां शनैः सीतां चारोपयान्वक्षं परिगृह्य मनस्विनीम् ॥

āroha tvaṃ naravyāghra sthitāṃ nāvam imāṃ śanaiḥ sītāṃ cāropayānvakṣaṃ parigṛhya manasvinīm

पुत्रो दशरथस्यायं महाराजस्य धीमतः निदेशं पालयत्व् एनं गङ्गे त्वदभिरक्षितः चतुर्दश हि वर्षाणि समग्राण्य् उष्य कानने भ्रात्रा सह मया चैव पुनः प्रत्यागमिष्यति ॥

putro daśarathasyāyaṃ mahārājasya dhīmataḥ nideśaṃ pālayatv enaṃ gaṅge tvadabhirakṣitaḥ caturdaśa hi varṣāṇi samagrāṇy uṣya kānane bhrātrā saha mayā caiva punaḥ pratyāgamiṣyati

अग्रतो गच्छ सौमित्रे सीता त्वाम् अनुगच्छतु पृष्ठतोऽहं गमिष्यामि त्वां च सीतां च पालयन् अद्य दुःखं तु वैदेही वनवासस्य वेत्स्यति ॥

agrato gaccha saumitre sītā tvām anugacchatu pṛṣṭhato 'haṃ gamiṣyāmi tvāṃ ca sītāṃ ca pālayan adya duḥkhaṃ tu vaidehī vanavāsasya vetsyati