The headless arms

स्पन्दते मे दृढं बाहुर् उद्विग्नम् इव मे मनः … तस्मात् सज्जीभवार्य त्वं … एष वञ्चुलको नाम पक्षी परमदारुणः आवयोर् विजयं युद्धे शंसन्न् इव विनर्दति ॥

spandate me dṛḍhaṃ bāhur udvignam iva me manaḥ … tasmāt sajjībhavārya tvaṃ … eṣa vañculako nāma pakṣī paramadāruṇaḥ āvayor vijayaṃ yuddhe śaṃsann iva vinardati

कौ युवां वृषभस्कन्धौ महाखड्गधनुर्धरौ घोरं देशम् इमं प्राप्तौ मम भक्षाव् उपस्थितौ ॥

kau yuvāṃ vṛṣabhaskandhau mahākhaḍgadhanurdharau ghoraṃ deśam imaṃ prāptau mama bhakṣāv upasthitau

नातिभारोऽस्ति दैवस्य सर्वभूतेषु लक्ष्मण शूराश् च बलवन्तश् च कृतास्त्राश् च रणाजिरे कालाभिपन्नाः सीदन्ति यथा वालुकसेतवः ॥

nātibhāro 'sti daivasya sarvabhūteṣu lakṣmaṇa śūrāś ca balavantaś ca kṛtāstrāś ca raṇājire kālābhipannāḥ sīdanti yathā vālukasetavaḥ

त्वां च मां च पुरा तूर्णम् आदत्ते राक्षसाधमः तस्माद् असिभ्याम् अस्याशु बाहू छिन्दावहे गुरू ॥

tvāṃ ca māṃ ca purā tūrṇam ādatte rākṣasādhamaḥ tasmād asibhyām asyāśu bāhū chindāvahe gurū

कौ युवाम् ॥

kau yuvām

अयम् इक्ष्वाकुदायादो रामो नाम जनैः श्रुतः अस्यैवावरजं विद्धि भ्रातरं मां च लक्ष्मणम् अस्य देवप्रभावस्य वसतो विजने वने रक्षसापहृता भार्या याम् इच्छन्ताव् इहागतौ ॥

ayam ikṣvākudāyādo rāmo nāma janaiḥ śrutaḥ asyaivāvarajaṃ viddhi bhrātaraṃ māṃ ca lakṣmaṇam asya devaprabhāvasya vasato vijane vane rakṣasāpahṛtā bhāryā yām icchantāv ihāgatau

स्वागतं वां नरव्याघ्रौ दिष्ट्या पश्यामि चाप्य् अहम् दिष्ट्या चेमौ निकृत्तौ मे युवाभ्यां बाहुबन्धनौ ॥

svāgataṃ vāṃ naravyāghrau diṣṭyā paśyāmi cāpy aham diṣṭyā cemau nikṛttau me yuvābhyāṃ bāhubandhanau

विरूपं यच् च मे रूपं प्राप्तं ह्य् अविनयाद् यथा तन् मे शृणु नरव्याघ्र तत्त्वतः शंसतस् तव ॥

virūpaṃ yac ca me rūpaṃ prāptaṃ hy avinayād yathā tan me śṛṇu naravyāghra tattvataḥ śaṃsatas tava

सोऽहं रूपम् इदं कृत्वा लोकवित्रासनं महत् ऋषीन् वनगतान् राम त्रासयामि ततस् ततः ततः स्थूलशिरा नाम महर्षिः कोपितो मया संचिन्वन् विविधं वन्यं रूपेणानेन धर्षितः तेनाहम् उक्तः प्रेक्ष्यैवं घोरशापाभिधायिना एतद् एव नृशंसं ते रूपम् अस्तु विगर्हितम् ॥

so 'haṃ rūpam idaṃ kṛtvā lokavitrāsanaṃ mahat ṛṣīn vanagatān rāma trāsayāmi tatas tataḥ tataḥ sthūlaśirā nāma maharṣiḥ kopito mayā saṃcinvan vividhaṃ vanyaṃ rūpeṇānena dharṣitaḥ tenāham uktaḥ prekṣyaivaṃ ghoraśāpābhidhāyinā etad eva nṛśaṃsaṃ te rūpam astu vigarhitam

स मया याचितः क्रुद्धः शापस्यान्तो भवेद् इति अभिशापकृतस्येति तेनेदं भाषितं वचः यदा छित्त्वा भुजौ रामस् त्वां दहेद् विजने वने तदा त्वं प्राप्स्यसे रूपं स्वम् एव विपुलं शुभम् ॥

sa mayā yācitaḥ kruddhaḥ śāpasyānto bhaved iti abhiśāpakṛtasyeti tenedaṃ bhāṣitaṃ vacaḥ yadā chittvā bhujau rāmas tvāṃ dahed vijane vane tadā tvaṃ prāpsyase rūpaṃ svam eva vipulaṃ śubham

श्रिया विराजितं पुत्रं दनोस् त्वं विद्धि लक्ष्मण … स तु माम् अब्रवीद् इन्द्रो यदा रामः सलक्ष्मणः छेत्स्यते समरे बाहू तदा स्वर्गं गमिष्यसि ॥

śriyā virājitaṃ putraṃ danos tvaṃ viddhi lakṣmaṇa … sa tu mām abravīd indro yadā rāmaḥ salakṣmaṇaḥ chetsyate samare bāhū tadā svargaṃ gamiṣyasi

स त्वं रामोऽसि भद्रं ते नाहम् अन्येन राघव शक्यो हन्तुं यथातत्त्वम् एवम् उक्तं महर्षिणा ॥

sa tvaṃ rāmo 'si bhadraṃ te nāham anyena rāghava śakyo hantuṃ yathātattvam evam uktaṃ maharṣiṇā

अहं हि मतिसाचिव्यं करिष्यामि नरर्षभ मित्रं चैवोपदेक्ष्यामि युवाभ्यां संस्कृतोऽग्निना ॥

ahaṃ hi matisācivyaṃ kariṣyāmi nararṣabha mitraṃ caivopadekṣyāmi yuvābhyāṃ saṃskṛto 'gninā

रावणेन हृता सीता मम भार्या यशस्विनी … नाममात्रं तु जानामि न रूपं तस्य रक्षसः निवासं वा प्रभावं वा वयं तस्य न विद्महे ॥

rāvaṇena hṛtā sītā mama bhāryā yaśasvinī … nāmamātraṃ tu jānāmi na rūpaṃ tasya rakṣasaḥ nivāsaṃ vā prabhāvaṃ vā vayaṃ tasya na vidmahe

काष्ठान्य् आनीय शुष्काणि काले भग्नानि कुञ्जरैः धक्ष्यामस् त्वां वयं वीर श्वभ्रे महति कल्पिते स त्वं सीतां समाचक्ष्व येन वा यत्र वा हृता ॥

kāṣṭhāny ānīya śuṣkāṇi kāle bhagnāni kuñjaraiḥ dhakṣyāmas tvāṃ vayaṃ vīra śvabhre mahati kalpite sa tvaṃ sītāṃ samācakṣva yena vā yatra vā hṛtā

दिव्यम् अस्ति न मे ज्ञानं नाभिजानामि मैथिलीम् यस् तां ज्ञास्यति तं वक्ष्ये दग्धः स्वं रूपम् आस्थितः ॥

divyam asti na me jñānaṃ nābhijānāmi maithilīm yas tāṃ jñāsyati taṃ vakṣye dagdhaḥ svaṃ rūpam āsthitaḥ

किं तु यावन् न यात्य् अस्तं सविता श्रान्तवाहनः तावन् माम् अवटे क्षिप्त्वा दह राम यथाविधि ॥

kiṃ tu yāvan na yāty astaṃ savitā śrāntavāhanaḥ tāvan mām avaṭe kṣiptvā daha rāma yathāvidhi

शृणु राघव तत्त्वेन यथा सीमाम् अवाप्स्यसि ॥

śṛṇu rāghava tattvena yathā sīmām avāpsyasi

परिमृष्टो दशान्तेन दशाभागेन सेव्यते दशाभागगतो हीनस् त्वं राम सहलक्ष्मणः … तद् अवश्यं त्वया कार्यः स सुहृत् सुहृदां वर अकृत्वा न हि ते सिद्धिम् अहं पश्यामि चिन्तयन् ॥

parimṛṣṭo daśāntena daśābhāgena sevyate daśābhāgagato hīnas tvaṃ rāma sahalakṣmaṇaḥ … tad avaśyaṃ tvayā kāryaḥ sa suhṛt suhṛdāṃ vara akṛtvā na hi te siddhim ahaṃ paśyāmi cintayan

श्रूयतां राम वक्ष्यामि सुग्रीवो नाम वानरः भ्रात्रा निरस्तः क्रुद्धेन वालिना शक्रसूनुना ऋष्यमूके गिरिवरे पम्पापर्यन्तशोभिते निवसत्य् आत्मवान् वीरश् चतुर्भिः सह वानरैः ॥

śrūyatāṃ rāma vakṣyāmi sugrīvo nāma vānaraḥ bhrātrā nirastaḥ kruddhena vālinā śakrasūnunā ṛṣyamūke girivare pampāparyantaśobhite nivasaty ātmavān vīraś caturbhiḥ saha vānaraiḥ

वयस्यं तं कुरु क्षिप्रम् इतो गत्वाद्य राघव अद्रोहाय समागम्य दीप्यमाने विभावसौ ॥

vayasyaṃ taṃ kuru kṣipram ito gatvādya rāghava adrohāya samāgamya dīpyamāne vibhāvasau

भास्करस्यौरसः पुत्रः … न तस्याविदितं लोके किं चिद् अस्ति हि राघव यावत् सूर्यः प्रतपति सहस्रांशुर् अरिंदम ॥

bhāskarasyaurasaḥ putraḥ … na tasyāviditaṃ loke kiṃ cid asti hi rāghava yāvat sūryaḥ pratapati sahasrāṃśur ariṃdama

स मेरुशृङ्गाग्रगताम् अनिन्दितां प्रविश्य पातालतलेऽपि वाश्रिताम् प्लवंगमानां प्रवरस् तव प्रियां निहत्य रक्षांसि पुनः प्रदास्यति ॥

sa meruśṛṅgāgragatām aninditāṃ praviśya pātālatale 'pi vāśritām plavaṃgamānāṃ pravaras tava priyāṃ nihatya rakṣāṃsi punaḥ pradāsyati

एष राम शिवः पन्था यत्रैते पुष्पिता द्रुमाः … चङ्क्रमन्तौ वरान् देशाञ् शैलाच् छैलं वनाद् वनम् ततः पुष्करिणीं वीरौ पम्पां नाम गमिष्यथः ॥

eṣa rāma śivaḥ panthā yatraite puṣpitā drumāḥ … caṅkramantau varān deśāñ śailāc chailaṃ vanād vanam tataḥ puṣkariṇīṃ vīrau pampāṃ nāma gamiṣyathaḥ

तेषाम् अद्यापि तत्रैव दृश्यते परिचारिणी श्रमणी शबरी नाम काकुत्स्थ चिरजीविनी त्वां तु धर्मे स्थिता नित्यं सर्वभूतनमस्कृतम् दृष्ट्वा देवोपमं राम स्वर्गलोकं गमिष्यति ॥

teṣām adyāpi tatraiva dṛśyate paricāriṇī śramaṇī śabarī nāma kākutstha cirajīvinī tvāṃ tu dharme sthitā nityaṃ sarvabhūtanamaskṛtam dṛṣṭvā devopamaṃ rāma svargalokaṃ gamiṣyati

गम्यतां कार्यसिद्ध्यर्थम् … सख्यं कुरुष्वेति ॥

gamyatāṃ kāryasiddhyartham … sakhyaṃ kuruṣveti