The bow

इमौ कुमारौ भद्रं ते देवतुल्यपराक्रमौ ।
गजसिंहगती वीरौ शार्दूलवृषभोपमौ ।
पद्मपत्रविशालाक्षौ खड्गतूणीधनुर्धरौ ॥

imau kumārau bhadraṃ te devatulyaparākramau
gajasiṃhagatī vīrau śārdūlavṛṣabhopamau
padmapatraviśālākṣau khaḍgatūṇīdhanurdharau

यदृच्छयैव गां प्राप्तौ देवलोकाद् इवामरौ ।
कथं पद्भ्याम् इह प्राप्तौ किमर्थं कस्य वा मुने ।
वरायुधधरौ वीरौ कस्य पुत्रौ महामुने ॥

yadṛcchayaiva gāṃ prāptau devalokād ivāmarau
kathaṃ padbhyām iha prāptau kimarthaṃ kasya vā mune
varāyudhadharau vīrau kasya putrau mahāmune

नास्ति धन्यतरो राम त्वत्तोऽन्यो भुवि कश् चन ।
गोप्ता कुशिकपुत्रस् ते येन तप्तं महत् तपः ।
श्रूयतां चाभिदास्यामि कौशिकस्य महात्मनः ।
यथाबलं यथावृत्तं तन् मे निगदतः शृणु ॥

nāsti dhanyataro rāma tvatto 'nyo bhuvi kaś cana
goptā kuśikaputras te yena taptaṃ mahat tapaḥ
śrūyatāṃ cābhidāsyāmi kauśikasya mahātmanaḥ
yathābalaṃ yathāvṛttaṃ tan me nigadataḥ śṛṇu

एतस्मिन्न् एव काले तु सत्यवादी जितेन्द्रियः ।
त्रिशङ्कुर् इति विख्यात इक्ष्वाकु कुलनन्दनः ।
तस्य बुद्धिः समुत्पन्ना यजेयम् इति राघव ।
गच्छेयं स्वशरीरेण देवानां परमां गतिम् ।
स वसिष्ठं समाहूय कथयाम् आस चिन्तितम् ।
अशक्यम् इति चाप्य् उक्तो वसिष्ठेन महात्मना ॥

etasminn eva kāle tu satyavādī jitendriyaḥ
triśaṅkur iti vikhyāta ikṣvāku kulanandanaḥ
tasya buddhiḥ samutpannā yajeyam iti rāghava
gaccheyaṃ svaśarīreṇa devānāṃ paramāṃ gatim
sa vasiṣṭhaṃ samāhūya kathayām āsa cintitam
aśakyam iti cāpy ukto vasiṣṭhena mahātmanā

ऋषिपुत्रास् तु तच् छ्रुत्वा वाक्यं घोराभिसंहितम् ।
शेपुः परमसंक्रुद्धाश् चण्डालत्वं गमिष्यसि ।
एवम् उक्त्वा महात्मानो विविशुस् ते स्वम् आश्रमम् ।
अथ रात्र्यां व्यतीतायां राजा चण्डालतां गतः ॥

ṛṣiputrās tu tac chrutvā vākyaṃ ghorābhisaṃhitam
śepuḥ paramasaṃkruddhāś caṇḍālatvaṃ gamiṣyasi
evam uktvā mahātmāno viviśus te svam āśramam
atha rātryāṃ vyatītāyāṃ rājā caṇḍālatāṃ gataḥ

तं दृष्ट्वा मन्त्रिणः सर्वे त्यक्त्वा चण्डालरूपिणम् ।
प्राद्रवन् सहिता राम पौरा येऽस्यानुगामिनः ।
एको हि राजा काकुत्स्थ जगाम परमात्मवान् ।
दह्यमानो दिवारात्रं विश्वामित्रं तपोधनम् ।
विश्वामित्रस् तु तं दृष्ट्वा राजानं विफलीकृतम् ।
चण्डालरूपिणं राम मुनिः कारुण्यम् आगतः ।
इक्ष्वाको स्वागतं वत्स जानामि त्वां सुधार्मिकम् ।
शरणं ते भविष्यामि मा भैषीर् नृपपुंगव ॥

taṃ dṛṣṭvā mantriṇaḥ sarve tyaktvā caṇḍālarūpiṇam
prādravan sahitā rāma paurā ye 'syānugāminaḥ
eko hi rājā kākutstha jagāma paramātmavān
dahyamāno divārātraṃ viśvāmitraṃ tapodhanam
viśvāmitras tu taṃ dṛṣṭvā rājānaṃ viphalīkṛtam
caṇḍālarūpiṇaṃ rāma muniḥ kāruṇyam āgataḥ
ikṣvāko svāgataṃ vatsa jānāmi tvāṃ sudhārmikam
śaraṇaṃ te bhaviṣyāmi mā bhaiṣīr nṛpapuṃgava

उक्तवाक्ये मुनौ तस्मिन् सशरीरो नरेश्वरः ।
दिवं जगाम काकुत्स्थ मुनीनां पश्यतां तदा ।
देवलोकगतं दृष्ट्वा त्रिशङ्कुं पाकशासनः ।
सह सर्वैः सुरगणैर् इदं वचनम् अब्रवीत् ।
त्रिशङ्को गच्छ भूयस् त्वं नासि स्वर्गकृतालयः ।
गुरुशापहतो मूढ पत भूमिम् अवाक्शिराः ।
एवम् उक्तो महेन्द्रेण त्रिशङ्कुर् अपतत् पुनः ।
विक्रोशमानस् त्राहीति विश्वामित्रं तपोधनम् ।
तच् छ्रुत्वा वचनं तस्य क्रोशमानस्य कौशिकः ।
रोषम् आहारयत् तीव्रं तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत् ॥

uktavākye munau tasmin saśarīro nareśvaraḥ
divaṃ jagāma kākutstha munīnāṃ paśyatāṃ tadā
devalokagataṃ dṛṣṭvā triśaṅkuṃ pākaśāsanaḥ
saha sarvaiḥ suragaṇair idaṃ vacanam abravīt
triśaṅko gaccha bhūyas tvaṃ nāsi svargakṛtālayaḥ
guruśāpahato mūḍha pata bhūmim avākśirāḥ
evam ukto mahendreṇa triśaṅkur apatat punaḥ
vikrośamānas trāhīti viśvāmitraṃ tapodhanam
tac chrutvā vacanaṃ tasya krośamānasya kauśikaḥ
roṣam āhārayat tīvraṃ tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt

ऋषिमध्ये स तेजस्वी प्रजापतिर् इवापरः ।
सृजन् दक्षिणमार्गस्थान् सप्तर्षीन् अपरान् पुनः ।
नक्षत्रमालाम् अपराम् असृजत् क्रोधमूर्छितः ।
दक्षिणां दिशम् आस्थाय मुनिमध्ये महायशाः ।
सशरीरस्य भद्रं वस् त्रिशङ्कोर् अस्य भूपतेः ।
आरोहणं प्रतिज्ञाय नानृतं कर्तुम् उत्सहे ।
नक्षत्राणि मुनिश्रेष्ठ तेषु ज्योतिःषु जाज्वलन् ।
अवाक्शिरास् त्रिशङ्कुश् च तिष्ठत्व् अमरसंनिभः ॥

ṛṣimadhye sa tejasvī prajāpatir ivāparaḥ
sṛjan dakṣiṇamārgasthān saptarṣīn aparān punaḥ
nakṣatramālām aparām asṛjat krodhamūrchitaḥ
dakṣiṇāṃ diśam āsthāya munimadhye mahāyaśāḥ
saśarīrasya bhadraṃ vas triśaṅkor asya bhūpateḥ
ārohaṇaṃ pratijñāya nānṛtaṃ kartum utsahe
nakṣatrāṇi muniśreṣṭha teṣu jyotiḥṣu jājvalan
avākśirās triśaṅkuś ca tiṣṭhatv amarasaṃnibhaḥ

पुत्रौ दशरथस्येमौ क्षत्रियौ लोकविश्रुतौ ।
द्रष्टुकामौ धनुः श्रेष्ठं यद् एतत् त्वयि तिष्ठति ॥

putrau daśarathasyemau kṣatriyau lokaviśrutau
draṣṭukāmau dhanuḥ śreṣṭhaṃ yad etat tvayi tiṣṭhati

एतद् दर्शय भद्रं ते कृतकामौ नृपात्मजौ ।
दर्शनाद् अस्य धनुषो यथेष्टं प्रतियास्यतः ॥

etad darśaya bhadraṃ te kṛtakāmau nṛpātmajau
darśanād asya dhanuṣo yatheṣṭaṃ pratiyāsyataḥ

श्रूयताम् अस्य धनुषो यद् अर्थम् इह तिष्ठति ।
देवरात इति ख्यातो निमेः षष्ठो महीपतिः ।
न्यासोऽयं तस्य भगवन् हस्ते दत्तो महात्मना ॥

śrūyatām asya dhanuṣo yad artham iha tiṣṭhati
devarāta iti khyāto nimeḥ ṣaṣṭho mahīpatiḥ
nyāso 'yaṃ tasya bhagavan haste datto mahātmanā

दक्षयज्ञवधे पूर्वं धनुर् आयम्य वीर्यवान् ।
रुद्रस् तु त्रिदशान् रोषात् सलीलम् इदम् अब्रवीत् ॥

dakṣayajñavadhe pūrvaṃ dhanur āyamya vīryavān
rudras tu tridaśān roṣāt salīlam idam abravīt

यस्माद् भागार्थिनो भागान् नाकल्पयत मे सुराः ।
वराङ्गानि महार्हाणि धनुषा शातयामि वः ॥

yasmād bhāgārthino bhāgān nākalpayata me surāḥ
varāṅgāni mahārhāṇi dhanuṣā śātayāmi vaḥ

अथ मे कृषतः क्षेत्रं लाङ्गलाद् उत्थिता मम ।
क्षेत्रं शोधयता लब्ध्वा नाम्ना सीतेति विश्रुता ॥

atha me kṛṣataḥ kṣetraṃ lāṅgalād utthitā mama
kṣetraṃ śodhayatā labdhvā nāmnā sīteti viśrutā

भूतलाद् उत्थिता सा तु व्यवर्धत ममात्मजा ।
वीर्यशुल्केति मे कन्या स्थापितेयम् अयोनिजा ॥

bhūtalād utthitā sā tu vyavardhata mamātmajā
vīryaśulketi me kanyā sthāpiteyam ayonijā

भूतलाद् उत्थितां तां तु वर्धमानां ममात्मजाम् ।
वरयाम् आसुर् आगम्य राजानो मुनिपुंगव ।
तेषां वरयतां कन्यां सर्वेषां पृथिवीक्षिताम् ।
वीर्यशुल्केति भगवन् न ददामि सुताम् अहम् ॥

bhūtalād utthitāṃ tāṃ tu vardhamānāṃ mamātmajām
varayām āsur āgamya rājāno munipuṃgava
teṣāṃ varayatāṃ kanyāṃ sarveṣāṃ pṛthivīkṣitām
vīryaśulketi bhagavan na dadāmi sutām aham

ततः सर्वे नृपतयः समेत्य मुनिपुंगव ।
मिथिलाम् अभ्युपागम्य वीर्यं जिज्ञासवस् तदा ।
तेषां जिज्ञासमानानां वीर्यं धनुर् उपाहृतम् ।
न शेकुर् ग्रहणे तस्य धनुषस् तोलनेऽपि वा ॥

tataḥ sarve nṛpatayaḥ sametya munipuṃgava
mithilām abhyupāgamya vīryaṃ jijñāsavas tadā
teṣāṃ jijñāsamānānāṃ vīryaṃ dhanur upāhṛtam
na śekur grahaṇe tasya dhanuṣas tolane 'pi vā

तेषां वीर्यवतां वीर्यम् अल्पं ज्ञात्वा महामुने ।
प्रत्याख्याता नृपतयस् तन् निबोध तपोधन ।
ततः परमकोपेन राजानो मुनिपुंगव ।
अरुन्धन् मिथिलां सर्वे वीर्यसंदेहम् आगताः ।
आत्मानम् अवधूतं ते विज्ञाय मुनिपुंगव ।
रोषेण महताविष्टाः पीडयन् मिथिलां पुरीम् ।
ततः संवत्सरे पूर्णे क्षयं यातानि सर्वशः ।
साधनानि मुनिश्रेष्ठ ततोऽहं भृशदुःखितः ॥

teṣāṃ vīryavatāṃ vīryam alpaṃ jñātvā mahāmune
pratyākhyātā nṛpatayas tan nibodha tapodhana
tataḥ paramakopena rājāno munipuṃgava
arundhan mithilāṃ sarve vīryasaṃdeham āgatāḥ
ātmānam avadhūtaṃ te vijñāya munipuṃgava
roṣeṇa mahatāviṣṭāḥ pīḍayan mithilāṃ purīm
tataḥ saṃvatsare pūrṇe kṣayaṃ yātāni sarvaśaḥ
sādhanāni muniśreṣṭha tato 'haṃ bhṛśaduḥkhitaḥ

ततो देवगणान् सर्वांस् तपसाहं प्रसादयम् ।
ददुश् च परमप्रीताश् चतुरङ्गबलं सुराः ।
ततो भग्ना नृपतयो हन्यमाना दिशो ययुः ॥

tato devagaṇān sarvāṃs tapasāhaṃ prasādayam
daduś ca paramaprītāś caturaṅgabalaṃ surāḥ
tato bhagnā nṛpatayo hanyamānā diśo yayuḥ

तद् एतन् मुनिशार्दूल धनुः परमभास्वरम् ।
रामलक्ष्मणयोश् चापि दर्शयिष्यामि सुव्रत ॥

tad etan muniśārdūla dhanuḥ paramabhāsvaram
rāmalakṣmaṇayoś cāpi darśayiṣyāmi suvrata

यद्य् अस्य धनुषो रामः कुर्याद् आरोपणं मुने ।
सुताम् अयोनिजां सीतां दद्यां दाशरथेर् अहम् ॥

yady asya dhanuṣo rāmaḥ kuryād āropaṇaṃ mune
sutām ayonijāṃ sītāṃ dadyāṃ dāśarather aham

धनुर् दर्शय रामाय इति होवाच पार्थिवम् ॥

dhanur darśaya rāmāya iti hovāca pārthivam

ततः स राजा जनकः सचिवान् व्यादिदेश ह ।
धनुर् आनीयतां दिव्यं गन्धमाल्यविभूषितम् ॥

tataḥ sa rājā janakaḥ sacivān vyādideśa ha
dhanur ānīyatāṃ divyaṃ gandhamālyavibhūṣitam

इदं धनुर्वरं राजन् पूजितं सर्वराजभिः ।
मिथिलाधिप राजेन्द्र दर्शनीयं यदीच्छसि ॥

idaṃ dhanurvaraṃ rājan pūjitaṃ sarvarājabhiḥ
mithilādhipa rājendra darśanīyaṃ yadīcchasi

इदं धनुर्वरं ब्रह्मञ् जनकैर् अभिपूजितम् ।
राजभिश् च महावीर्यैर् अशक्यं पूरितुं तदा ॥

idaṃ dhanurvaraṃ brahmañ janakair abhipūjitam
rājabhiś ca mahāvīryair aśakyaṃ pūrituṃ tadā

नैतत् सुरगणाः सर्वे नासुरा न च राक्षसाः ।
गन्धर्वयक्षप्रवराः सकिंनरमहोरगाः ॥

naitat suragaṇāḥ sarve nāsurā na ca rākṣasāḥ
gandharvayakṣapravarāḥ sakiṃnaramahoragāḥ

क्व गतिर् मानुषाणां च धनुषोऽस्य प्रपूरणे ।
आरोपणे समायोगे वेपने तोलनेऽपि वा ॥

kva gatir mānuṣāṇāṃ ca dhanuṣo 'sya prapūraṇe
āropaṇe samāyoge vepane tolane 'pi vā

तद् एतद् धनुषां श्रेष्ठम् आनीतं मुनिपुंगव ।
दर्शयैतन् महाभाग अनयो राजपुत्रयोः ॥

tad etad dhanuṣāṃ śreṣṭham ānītaṃ munipuṃgava
darśayaitan mahābhāga anayo rājaputrayoḥ

विश्वामित्रस् तु धर्मात्मा श्रुत्वा जनकभाषितम् ।
वत्स राम धनुः पश्य इति राघवम् अब्रवीत् ॥

viśvāmitras tu dharmātmā śrutvā janakabhāṣitam
vatsa rāma dhanuḥ paśya iti rāghavam abravīt

इदं धनुर्वरं ब्रह्मन् संस्पृशामीह पाणिना ।
यत्नवांश् च भविष्यामि तोलने पूरणेऽपि वा ॥

idaṃ dhanurvaraṃ brahman saṃspṛśāmīha pāṇinā
yatnavāṃś ca bhaviṣyāmi tolane pūraṇe 'pi vā

बाढम् इत्य् एव तं राजा मुनिश् च समभाषत ॥

bāḍham ity eva taṃ rājā muniś ca samabhāṣata

भगवन् दृष्टवीर्यो मे रामो दशरथात्मजः ।
अत्यद्भुतम् अचिन्त्यं च अतर्कितम् इदं मया ॥

bhagavan dṛṣṭavīryo me rāmo daśarathātmajaḥ
atyadbhutam acintyaṃ ca atarkitam idaṃ mayā

जनकानां कुले कीर्तिम् आहरिष्यति मे सुता ।
सीता भर्तारम् आसाद्य रामं दशरथात्मजम् ॥

janakānāṃ kule kīrtim āhariṣyati me sutā
sītā bhartāram āsādya rāmaṃ daśarathātmajam

मम सत्या प्रतिज्ञा च वीर्यशुल्केति कौशिक ।
सीता प्राणैर् बहुमता देया रामाय मे सुता ॥

mama satyā pratijñā ca vīryaśulketi kauśika
sītā prāṇair bahumatā deyā rāmāya me sutā

भवतोऽनुमते ब्रह्मञ् शीघ्रं गच्छन्तु मन्त्रिणः ।
मम कौशिक भद्रं ते अयोध्यां त्वरिता रथैः ।
राजानं प्रश्रितैर् वाक्यैर् आनयन्तु पुरं मम ॥

bhavato 'numate brahmañ śīghraṃ gacchantu mantriṇaḥ
mama kauśika bhadraṃ te ayodhyāṃ tvaritā rathaiḥ
rājānaṃ praśritair vākyair ānayantu puraṃ mama

प्रदानं वीर्यशुल्कायाः कथयन्तु च सर्वशः ।
मुनिगुप्तौ च काकुत्स्थौ कथयन्तु नृपाय वै ॥

pradānaṃ vīryaśulkāyāḥ kathayantu ca sarvaśaḥ
muniguptau ca kākutsthau kathayantu nṛpāya vai

कौशिकश् च तथेत्य् आह राजा चाभाष्य मन्त्रिणः ।
अयोध्यां प्रेषयाम् आस ॥

kauśikaś ca tathety āha rājā cābhāṣya mantriṇaḥ
ayodhyāṃ preṣayām āsa

स्वागतं ते महाराज दिष्ट्या प्राप्तोऽसि राघव ।
पुत्रयोर् उभयोः प्रीतिं लप्स्यसे वीर्यनिर्जिताम् ॥

svāgataṃ te mahārāja diṣṭyā prāpto 'si rāghava
putrayor ubhayoḥ prītiṃ lapsyase vīryanirjitām

दिष्ट्या मे निर्जिता विघ्ना दिष्ट्या मे पूजितं कुलम् ।
राघवैः सह संबन्धाद् वीर्यश्रेष्ठैर् महात्मभिः ॥

diṣṭyā me nirjitā vighnā diṣṭyā me pūjitaṃ kulam
rāghavaiḥ saha saṃbandhād vīryaśreṣṭhair mahātmabhiḥ

प्रतिग्रहो दातृवशः श्रुतम् एतन् मया पुरा ।
यथा वक्ष्यसि धर्मज्ञ तत् करिष्यामहे वयम् ॥

pratigraho dātṛvaśaḥ śrutam etan mayā purā
yathā vakṣyasi dharmajña tat kariṣyāmahe vayam

सीतां रामाय भद्रं ते ऊर्मिलां लक्ष्मणाय च ।
वीर्यशुल्कां मम सुतां सीतां सुरसुतोपमाम् ।
द्वितीयाम् ऊर्मिलां चैव त्रिर् वदामि न संशयः ।
ददामि परमप्रीतो वध्वौ ते रघुनन्दन ॥

sītāṃ rāmāya bhadraṃ te ūrmilāṃ lakṣmaṇāya ca
vīryaśulkāṃ mama sutāṃ sītāṃ surasutopamām
dvitīyām ūrmilāṃ caiva trir vadāmi na saṃśayaḥ
dadāmi paramaprīto vadhvau te raghunandana

भ्राता यवीयान् धर्मज्ञ एष राजा कुशध्वजः ।
अस्य धर्मात्मनो राजन् रूपेणाप्रतिमं भुवि ।
सुता द्वयं नरश्रेष्ठ पत्न्यर्थं वरयामहे ।
भरतस्य कुमारस्य शत्रुघ्नस्य च धीमतः ॥

bhrātā yavīyān dharmajña eṣa rājā kuśadhvajaḥ
asya dharmātmano rājan rūpeṇāpratimaṃ bhuvi
sutā dvayaṃ naraśreṣṭha patnyarthaṃ varayāmahe
bharatasya kumārasya śatrughnasya ca dhīmataḥ

सदृशं कुलसंबन्धं यद् आज्ञापयथः स्वयम् ।
एवं भवतु भद्रं वः कुशध्वजसुते इमे ।
पत्न्यौ भजेतां सहितौ शत्रुघ्नभरताव् उभौ ।
एकाह्ना राजपुत्रीणां चतसृणां महामुने ।
पाणीन् गृह्णन्तु चत्वारो राजपुत्रा महाबलाः ॥

sadṛśaṃ kulasaṃbandhaṃ yad ājñāpayathaḥ svayam
evaṃ bhavatu bhadraṃ vaḥ kuśadhvajasute ime
patnyau bhajetāṃ sahitau śatrughnabharatāv ubhau
ekāhnā rājaputrīṇāṃ catasṛṇāṃ mahāmune
pāṇīn gṛhṇantu catvāro rājaputrā mahābalāḥ

राजा दशरथो राजन् कृतकौतुकमङ्गलैः ।
पुत्रैर् नरवरश्रेष्ठ दातारम् अभिकाङ्क्षते ।
दातृप्रतिग्रहीतृभ्यां सर्वार्थाः प्रभवन्ति हि ।
स्वधर्मं प्रतिपद्यस्व कृत्वा वैवाह्यम् उत्तमम् ॥

rājā daśaratho rājan kṛtakautukamaṅgalaiḥ
putrair naravaraśreṣṭha dātāram abhikāṅkṣate
dātṛpratigrahītṛbhyāṃ sarvārthāḥ prabhavanti hi
svadharmaṃ pratipadyasva kṛtvā vaivāhyam uttamam

कः स्थितः प्रतिहारो मे कस्याज्ञा संप्रतीक्ष्यते ।
स्वगृहे को विचारोऽस्ति यथा राज्यम् इदं तव ॥

kaḥ sthitaḥ pratihāro me kasyājñā saṃpratīkṣyate
svagṛhe ko vicāro 'sti yathā rājyam idaṃ tava

कृतकौतुकसर्वस्वा वेदिमूलम् उपागताः ।
मम कन्या मुनिश्रेष्ठ दीप्ता वह्नेर् इवार्चिषः ।
सज्जोऽहं त्वत्प्रतीक्षोऽस्मि वेद्याम् अस्यां प्रतिष्ठितः ।
अविघ्नं कुरुतां राजा किमर्थं हि विलम्ब्यते ॥

kṛtakautukasarvasvā vedimūlam upāgatāḥ
mama kanyā muniśreṣṭha dīptā vahner ivārciṣaḥ
sajjo 'haṃ tvatpratīkṣo 'smi vedyām asyāṃ pratiṣṭhitaḥ
avighnaṃ kurutāṃ rājā kimarthaṃ hi vilambyate

अब्रवीज् जनको राजा कौसल्यानन्दवर्धनम् ।
इयं सीता मम सुता सहधर्मचरी तव ।
प्रतीच्छ चैनां भद्रं ते पाणिं गृह्णीष्व पाणिना ॥

abravīj janako rājā kausalyānandavardhanam
iyaṃ sītā mama sutā sahadharmacarī tava
pratīccha caināṃ bhadraṃ te pāṇiṃ gṛhṇīṣva pāṇinā

पतिव्रता महाभागा छायेवानुगता सदा ॥

pativratā mahābhāgā chāyevānugatā sadā

लक्ष्मणागच्छ भद्रं ते ऊर्मिलाम् उद्यतां मया ।
प्रतीच्छ पाणिं गृह्णीष्व मा भूत् कालस्य पर्ययः ।
तम् एवम् उक्त्वा जनको भरतं चाभ्यभाषत ।
गृहाण पाणिं माण्डव्याः पाणिना रघुनन्दन ।
शत्रुघ्नं चापि धर्मात्मा अब्रवीज् जनकेश्वरः ।
श्रुतकीर्त्या महाबाहो पाणिं गृह्णीष्व पाणिना ॥

lakṣmaṇāgaccha bhadraṃ te ūrmilām udyatāṃ mayā
pratīccha pāṇiṃ gṛhṇīṣva mā bhūt kālasya paryayaḥ
tam evam uktvā janako bharataṃ cābhyabhāṣata
gṛhāṇa pāṇiṃ māṇḍavyāḥ pāṇinā raghunandana
śatrughnaṃ cāpi dharmātmā abravīj janakeśvaraḥ
śrutakīrtyā mahābāho pāṇiṃ gṛhṇīṣva pāṇinā

सर्वे भवन्तः सौम्याश् च सर्वे सुचरितव्रताः ।
पत्नीभिः सन्तु काकुत्स्था मा भूत् कालस्य पर्ययः ॥

sarve bhavantaḥ saumyāś ca sarve sucaritavratāḥ
patnībhiḥ santu kākutsthā mā bhūt kālasya paryayaḥ