Sources

Shown them lying dead, from the sky

Valmiki · Yuddha Kanda
6.47.5–6.48.37 (CrEd 6.37.5–6.38.37)

Sure that Indrajit has slain Rama and Lakshmana, Ravana has Sita flown over the battlefield in the Pushpaka with Trijata, and proclaims their death through a Lanka hung with flags. Seeing the brothers lying senseless on beds of arrows, Sita laments that every sign and seer who promised her a long married life spoke falsely. Trijata tells her they live, for their army stands calm and the glow has not left their faces, and Sita, brought back to the Ashoka grove, sinks into the deepest sorrow.

Sanskrit · English·Translation: Raam Leela

Show

Part 1

On Ravana's orders

Valmiki 6.47.5–16 (CrEd 6.37.5–15)

॥ 6.47.13 ॥

CrEd 6.37.12–13

silent moment

॥ 6.47.5–6 ॥

CrEd 6.37.5–6

silent moment

॥ 6.47.7 ॥

CrEd 6.37.7

Ravana

Sanskrit

हताव् इन्द्रजिताख्यात वैदेह्या रामलक्ष्मणौ ।
पुष्पकं च समारोप्य दर्शयध्वं हतौ रणे ॥

hatāv indrajitākhyāta vaidehyā rāmalakṣmaṇau
puṣpakaṃ ca samāropya darśayadhvaṃ hatau raṇe

English

Tell Vaidehi: by Indrajit
are Rama and Lakshmana slain;
set her in the Pushpaka
and show her the two, slain in battle.

॥ 6.47.8 ॥

CrEd 6.37.8

Ravana

Sanskrit

यद् आश्रयाद् अवष्टब्धो नेयं माम् उपतिष्ठति ।
सोऽस्या भर्ता सह भ्रात्रा निरस्तो रणमूर्धनि ॥

yad āśrayād avaṣṭabdho neyaṃ mām upatiṣṭhati
so 'syā bhartā saha bhrātrā nirasto raṇamūrdhani

English

Leaning on him she stands firm,
and will not come to me;
that husband of hers, with his brother,
lies struck down at the battle’s head.

॥ 6.47.9 ॥

CrEd 6.37.9

Ravana

Sanskrit

निर्विशङ्का निरुद्विग्ना निरपेक्षा च मैथिली ।
माम् उपस्थास्यते सीता सर्वाभरणभूषिता ॥

nirviśaṅkā nirudvignā nirapekṣā ca maithilī
mām upasthāsyate sītā sarvābharaṇabhūṣitā

English

Free of doubt and free of fear,
looking to no one, Maithili,
Sita, will come to me,
adorned with every ornament.

॥ 6.47.10 ॥

CrEd 6.37.10

Ravana

Sanskrit

अद्य कालवशं प्राप्तं रणे रामं सलक्ष्मणम् ।
अवेक्ष्य विनिवृत्ताशा नान्यां गतिम् अपश्यती ॥

adya kālavaśaṃ prāptaṃ raṇe rāmaṃ salakṣmaṇam
avekṣya vinivṛttāśā nānyāṃ gatim apaśyatī

English

Today, fallen into the power of Time,
Rama with Lakshmana on the field:
seeing this, her hope turned back,
she will see no other way.

॥ 6.47.11–13 ॥

CrEd 6.37.11–12

silent moment

॥ 6.47.13–14 ॥

CrEd 6.37.13–14

silent moment

॥ 6.47.15–16 ॥

CrEd 6.37.14–15

Valmikiverse caption

Sanskrit

ततः पुष्पकम् आरोप्य सीतां त्रिजटया सह ।
रावणोऽकारयल् लङ्कां पताकाध्वजमालिनीम् ।
प्राघोषयत हृष्टश् च लङ्कायां राक्षसेश्वरः ।
राघवो लक्ष्मणश् चैव हताव् इन्द्रजिता रणे ॥

tataḥ puṣpakam āropya sītāṃ trijaṭayā saha
rāvaṇo 'kārayal laṅkāṃ patākādhvajamālinīm
prāghoṣayata hṛṣṭaś ca laṅkāyāṃ rākṣaseśvaraḥ
rāghavo lakṣmaṇaś caiva hatāv indrajitā raṇe

English

Then, setting Sita in the Pushpaka
with Trijata beside her,
Ravana had Lanka garlanded
with pennants and with banners.
And the rakshasa lord, rejoicing,
had it cried through Lanka:
“Raghava and Lakshmana both
are slain by Indrajit in battle.”

॥ 6.47.14 ॥

CrEd 6.37.14

silent moment

Part 2

Your husband lives

Valmiki 6.47.17–6.48.37 (CrEd 6.37.16–6.38.37)

॥ 6.47.17–24 ॥

CrEd 6.37.16–21

Valmikiverse caption

Sanskrit

विमानेनापि सीता तु गत्वा त्रिजटया सह ।
ददर्श वानराणां तु सर्वं सैन्यं निपातितम् ।
प्रहृष्टमनसश् चापि ददर्श पिशिताशनान् ।
वानरांश् चापि दुःखार्तान् रामलक्ष्मणपार्श्वतः ।
ततः सीता ददर्शोभौ शयानौ शततल्पयोः ।
लक्ष्मणं चैव रामं च विसंज्ञौ शरपीडितौ ।
विध्वस्तकवचौ वीरौ विप्रविद्धशरासनौ ।
सायकैश् छिन्नसर्वाङ्गौ शरस्तम्भमयौ क्षितौ ।
तौ दृष्ट्वा भ्रातरौ तत्र वीरौ सा पुरुषर्षभौ ।
दुःखार्ता सुभृशं सीता करुणं विललाप ह ।
सा बाष्पशोकाभिहता समीक्ष्य तौ भ्रातरौ देवसमप्रभावौ ।
वितर्कयन्ती निधनं तयोः सा दुःखान्विता वाक्यम् इदं जगाद ॥

vimānenāpi sītā tu gatvā trijaṭayā saha
dadarśa vānarāṇāṃ tu sarvaṃ sainyaṃ nipātitam
prahṛṣṭamanasaś cāpi dadarśa piśitāśanān
vānarāṃś cāpi duḥkhārtān rāmalakṣmaṇapārśvataḥ
tataḥ sītā dadarśobhau śayānau śatatalpayoḥ
lakṣmaṇaṃ caiva rāmaṃ ca visaṃjñau śarapīḍitau
vidhvastakavacau vīrau vipraviddhaśarāsanau
sāyakaiś chinnasarvāṅgau śarastambhamayau kṣitau
tau dṛṣṭvā bhrātarau tatra vīrau sā puruṣarṣabhau
duḥkhārtā subhṛśaṃ sītā karuṇaṃ vilalāpa ha
sā bāṣpaśokābhihatā samīkṣya tau bhrātarau devasamaprabhāvau
vitarkayantī nidhanaṃ tayoḥ sā duḥkhānvitā vākyam idaṃ jagāda

English

And Sita, going in the aerial car
with Trijata beside her,
saw the army of the monkeys,
all of it, laid low.
Glad at heart, she saw them,
the flesh-eaters;
and the monkeys, stricken with grief,
at the sides of Rama and Lakshmana.
Then Sita saw the two lying
on beds of arrows,
Lakshmana and Rama,
senseless, racked by arrows:
the heroes, their armour shattered,
their bows flung far away,
every limb cut by shafts,
like clumps of arrow-reeds upon the ground.
Seeing the brothers there,
heroes, bulls among men,
Sita, stricken with grief,
wept bitterly, piteously.
Struck down by tears and sorrow, she gazed
on the two brothers, mighty as the gods,
and, thinking them dead,
in her grief she spoke these words.

॥ 6.48.2 ॥

CrEd 6.38.2

Sita

Sanskrit

ऊचुर् लक्षणिका ये मां पुत्रिण्य् अविधवेति च ।
तेऽस्य सर्वे हते रामेऽज्ञानिनोऽनृतवादिनः ॥

ūcur lakṣaṇikā ye māṃ putriṇy avidhaveti ca
te 'sya sarve hate rāme 'jñānino 'nṛtavādinaḥ

English

The readers of signs who told me,
“Mother of sons, never a widow”:
now Rama is slain, they all are found
unknowing, speakers of untruth.

॥ 6.48.4 ॥

CrEd 6.38.4

Sita

Sanskrit

वीरपार्थिवपत्नी त्वं ये धन्येति च मां विदुः ।
तेऽद्य सर्वे हते रामेऽज्ञानिनोऽनृतवादिनः ॥

vīrapārthivapatnī tvaṃ ye dhanyeti ca māṃ viduḥ
te 'dya sarve hate rāme 'jñānino 'nṛtavādinaḥ

English

“Wife of a hero-king are you,”
those who knew me blessed would say:
today, with Rama slain, they all are found
unknowing, speakers of untruth.

॥ 6.48.5 ॥

CrEd 6.38.5

Sita

Sanskrit

ऊचुः संश्रवणे ये मां द्विजाः कार्तान्तिकाः शुभाम् ।
तेऽद्य सर्वे हते रामेऽज्ञानिनोऽनृतवादिनः ॥

ūcuḥ saṃśravaṇe ye māṃ dvijāḥ kārtāntikāḥ śubhām
te 'dya sarve hate rāme 'jñānino 'nṛtavādinaḥ

English

The twice-born who read fate,
who called me blessed in the hearing of all:
today, with Rama slain, they all are found
unknowing, speakers of untruth.

॥ 6.48.6–14 ॥

CrEd 6.38.6–14

silent moment

॥ 6.48.20–21 ॥

CrEd 6.38.20–21

Sita

Sanskrit

नाहं शोचामि भर्तारं निहतं न च लक्ष्मणम् ।
नात्मानं जननी चापि यथा श्वश्रूं तपस्विनीम् ।
सा हि चिन्तयते नित्यं समाप्तव्रतम् आगतम् ।
कदा द्रक्ष्यामि सीतां च रामं च सहलक्ष्मणम् ॥

nāhaṃ śocāmi bhartāraṃ nihataṃ na ca lakṣmaṇam
nātmānaṃ jananī cāpi yathā śvaśrūṃ tapasvinīm
sā hi cintayate nityaṃ samāptavratam āgatam
kadā drakṣyāmi sītāṃ ca rāmaṃ ca sahalakṣmaṇam

English

I do not mourn my husband slain,
nor Lakshmana,
nor myself, nor yet my mother,
as I mourn his mother, the ascetic.
For she thinks of it always:
“His vow fulfilled, come home,
when shall I see Sita,
and Rama, with Lakshmana?”

॥ 6.48.22 ॥

CrEd 6.38.22

Trijata

Sanskrit

मा विषादं कृथा देवि भर्तायं तव जीवति ॥

mā viṣādaṃ kṛthā devi bhartāyaṃ tava jīvati

English

Do not despair, O lady;
this husband of yours lives.

॥ 6.48.22–23 ॥

CrEd 6.38.22–23

silent moment

॥ 6.48.26–27 ॥

CrEd 6.38.26–27

Trijata

Sanskrit

हतवीरप्रधाना हि हतोत्साहा निरुद्यमा ।
सेना भ्रमति संख्येषु हतकर्णेव नौर् जले ।
इयं पुनर् असंभ्रान्ता निरुद्विग्ना तरस्विनी ।
सेना रक्षति काकुत्स्थौ मायया निर्जितौ रणे ॥

hatavīrapradhānā hi hatotsāhā nirudyamā
senā bhramati saṃkhyeṣu hatakarṇeva naur jale
iyaṃ punar asaṃbhrāntā nirudvignā tarasvinī
senā rakṣati kākutsthau māyayā nirjitau raṇe

English

An army whose chief heroes are slain,
its spirit slain, its striving gone,
wanders over the field of battle
like a boat on the water, its rudder lost.
But this one, unbewildered,
untroubled, full of force,
an army, guards the Kakutsthas,
overcome in battle by illusion.

॥ 6.48.29 ॥

CrEd 6.38.29

Trijata

Sanskrit

अनृतं नोक्तपूर्वं मे न च वक्ष्ये कदा चन ।
चारित्रसुखशीलत्वात् प्रविष्टासि मनो मम ॥

anṛtaṃ noktapūrvaṃ me na ca vakṣye kadā cana
cāritrasukhaśīlatvāt praviṣṭāsi mano mama

English

Never have I told a lie,
nor ever shall I speak one;
by your conduct, your gentle nature,
you have entered my heart.

॥ 6.48.31 ॥

CrEd 6.38.31

Trijata

Sanskrit

इदं च सुमहच् चिह्नं शनैः पश्यस्व मैथिलि ।
निःसंज्ञाव् अप्य् उभाव् एतौ नैव लक्ष्मीर् वियुज्यते ॥

idaṃ ca sumahac cihnaṃ śanaiḥ paśyasva maithili
niḥsaṃjñāv apy ubhāv etau naiva lakṣmīr viyujyate

English

And see this great sign,
slowly, Maithili:
senseless though they both lie,
their glory does not leave them.

॥ 6.48.34 ॥

CrEd 6.38.34

Sita

Sanskrit

कृताञ्जलिर् उवाचेदम् एवम् अस्त्व् इति मैथिली ॥

kṛtāñjalir uvācedam evam astv iti maithilī

English

With joined palms Maithili spoke:
“So may it be.”

॥ 6.48.35 ॥

CrEd 6.38.35

silent moment

॥ 6.48.36–37 ॥

CrEd 6.38.36–37

Valmikiverse caption

Sanskrit

ततस् त्रिजटया सार्धं पुष्पकाद् अवरुह्य सा ।
अशोकवनिकाम् एव रक्षसीभिः प्रवेशिता ।
प्रविश्य सीता बहुवृक्षषण्डां तां राक्षसेन्द्रस्य विहारभूमिम् ।
संप्रेक्ष्य संचिन्त्य च राजपुत्रौ परं विषादं समुपाजगाम ॥

tatas trijaṭayā sārdhaṃ puṣpakād avaruhya sā
aśokavanikām eva rakṣasībhiḥ praveśitā
praviśya sītā bahuvṛkṣaṣaṇḍāṃ tāṃ rākṣasendrasya vihārabhūmim
saṃprekṣya saṃcintya ca rājaputrau paraṃ viṣādaṃ samupājagāma

English

Then, with Trijata,
coming down from the Pushpaka,
she was led by the rakshasis
into the Ashoka grove again.
Entering, Sita, that ground of many groves,
the pleasure-ground of the rakshasa lord,
looked about, and thought of the two princes,
and sank into the deepest sorrow.