The brother who sealed the cave

मया त्व् एतद् वचः श्रुत्वा याचितः स परंतप शापयित्वा च मां पद्भ्यां प्रविवेश बिलं तदा ॥

mayā tv etad vacaḥ śrutvā yācitaḥ sa paraṃtapa śāpayitvā ca māṃ padbhyāṃ praviveśa bilaṃ tadā

तस्य प्रविष्टस्य बिलं साग्रः संवत्सरो गतः स्थितस्य च मम द्वारि स कालो व्यत्यवर्तत ॥

tasya praviṣṭasya bilaṃ sāgraḥ saṃvatsaro gataḥ sthitasya ca mama dvāri sa kālo vyatyavartata

अहं तु नष्टं तं ज्ञात्वा स्नेहाद् आगतसंभ्रमः भ्रातरं न हि पश्यामि पापशङ्कि च मे मनः ॥

ahaṃ tu naṣṭaṃ taṃ jñātvā snehād āgatasaṃbhramaḥ bhrātaraṃ na hi paśyāmi pāpaśaṅki ca me manaḥ

अथ दीर्घस्य कालस्य बिलात् तस्माद् विनिःसृतम् सफेनं रुधिरं रक्तम् अहं दृष्ट्वा सुदुःखितः ॥

atha dīrghasya kālasya bilāt tasmād viniḥsṛtam saphenaṃ rudhiraṃ raktam ahaṃ dṛṣṭvā suduḥkhitaḥ

नर्दताम् असुराणां च ध्वनिर् मे श्रोत्रम् आगतः निरस्तस्य च संग्रामे क्रोशतो निःस्वनो गुरोः ॥

nardatām asurāṇāṃ ca dhvanir me śrotram āgataḥ nirastasya ca saṃgrāme krośato niḥsvano guroḥ

अहं त्व् अवगतो बुद्ध्या चिह्नैस् तैर् भ्रातरं हतम् पिधाय च बिलद्वारं शिलया गिरिमात्रया ॥

ahaṃ tv avagato buddhyā cihnais tair bhrātaraṃ hatam pidhāya ca biladvāraṃ śilayā girimātrayā

शोकार्तश् चोदकं कृत्वा किष्किन्धाम् आगतः सखे ॥

śokārtaś codakaṃ kṛtvā kiṣkindhām āgataḥ sakhe

गूहमानस्य मे तत्त्वं यत्नतो मन्त्रिभिः श्रुतम् ततोऽहं तैः समागम्य समेतैर् अभिषेचितः ॥

gūhamānasya me tattvaṃ yatnato mantribhiḥ śrutam tato 'haṃ taiḥ samāgamya sametair abhiṣecitaḥ

राज्यं प्रशासतस् तस्य न्यायतो मम राघव आजगाम रिपुं हत्वा वाली तम् असुरोत्तमम् ॥

rājyaṃ praśāsatas tasya nyāyato mama rāghava ājagāma ripuṃ hatvā vālī tam asurottamam

अभिषिक्तं तु मां दृष्ट्वा क्रोधात् संरक्तलोचनः मदीयान् मन्त्रिणो बद्ध्वा परुषं वाक्यम् अब्रवीत् ॥

abhiṣiktaṃ tu māṃ dṛṣṭvā krodhāt saṃraktalocanaḥ madīyān mantriṇo baddhvā paruṣaṃ vākyam abravīt

निग्रहेऽपि समर्थस्य तं पापं प्रति राघव न प्रावर्तत मे बुद्धिर् भ्रातृगौरवयन्त्रिता ॥

nigrahe 'pi samarthasya taṃ pāpaṃ prati rāghava na prāvartata me buddhir bhrātṛgauravayantritā

मानयंस् तं महात्मानं यथावच् चाभ्यवादयम् उक्ताश् च नाशिषस् तेन संतुष्टेनान्तरात्मना ॥

mānayaṃs taṃ mahātmānaṃ yathāvac cābhyavādayam uktāś ca nāśiṣas tena saṃtuṣṭenāntarātmanā

दिष्ट्यासि कुशली प्राप्तो निहतश् च त्वया रिपुः अनाथस्य हि मे नाथस् त्वम् एकोऽनाथनन्दनः ॥

diṣṭyāsi kuśalī prāpto nihataś ca tvayā ripuḥ anāthasya hi me nāthas tvam eko 'nāthanandanaḥ

इदं बहुशलाकं ते पूर्णचन्द्रम् इवोदितम् छत्रं सवालव्यजनं प्रतीच्छस्व मयोद्यतम् ॥

idaṃ bahuśalākaṃ te pūrṇacandram ivoditam chatraṃ savālavyajanaṃ pratīcchasva mayodyatam

त्वम् एव राजा मानार्हः सदा चाहं यथापुरा न्यासभूतम् इदं राज्यं तव निर्यातयाम्य् अहम् ॥

tvam eva rājā mānārhaḥ sadā cāhaṃ yathāpurā nyāsabhūtam idaṃ rājyaṃ tava niryātayāmy aham

मा च रोषं कृथाः सौम्य मयि शत्रुनिबर्हण याचे त्वां शिरसा राजन् मया बद्धोऽयम् अञ्जलिः ॥

mā ca roṣaṃ kṛthāḥ saumya mayi śatrunibarhaṇa yāce tvāṃ śirasā rājan mayā baddho 'yam añjaliḥ

बलाद् अस्मि समागम्य मन्त्रिभिः पुरवासिभिः राजभावे नियुक्तोऽहं शून्यदेशजिगीषया ॥

balād asmi samāgamya mantribhiḥ puravāsibhiḥ rājabhāve niyukto 'haṃ śūnyadeśajigīṣayā

धिक् त्वाम् ॥

dhik tvām

बहु तत् तद् उवाच ह प्रकृतीश् च समानीय मन्त्रिणश् चैव संमतान् माम् आह सुहृदां मध्ये वाक्यं परमगर्हितम् ॥

bahu tat tad uvāca ha prakṛtīś ca samānīya mantriṇaś caiva saṃmatān mām āha suhṛdāṃ madhye vākyaṃ paramagarhitam

विदितं वो यथा रात्रौ मायावी स महासुरः मां समाह्वयत क्रूरो युद्धाकाङ्क्षी सुदुर्मतिः तस्य तद् गर्जितं श्रुत्वा निःसृतोऽहं नृपालयात् अनुयातश् च मां तूर्णम् अयं भ्राता सुदारुणः ॥

viditaṃ vo yathā rātrau māyāvī sa mahāsuraḥ māṃ samāhvayata krūro yuddhākāṅkṣī sudurmatiḥ tasya tad garjitaṃ śrutvā niḥsṛto 'haṃ nṛpālayāt anuyātaś ca māṃ tūrṇam ayaṃ bhrātā sudāruṇaḥ

तं प्रविष्टं विदित्वा तु सुघोरं सुमहद् बिलम् अयम् उक्तोऽथ मे भ्राता मया तु क्रूरदर्शनः अहत्वा नास्ति मे शक्तिः प्रतिगन्तुम् इतः पुरीम् बिलद्वारि प्रतीक्ष त्वं यावद् एनं निहन्म्य् अहम् ॥

taṃ praviṣṭaṃ viditvā tu sughoraṃ sumahad bilam ayam ukto 'tha me bhrātā mayā tu krūradarśanaḥ ahatvā nāsti me śaktiḥ pratigantum itaḥ purīm biladvāri pratīkṣa tvaṃ yāvad enaṃ nihanmy aham

स्थितोऽयम् इति मत्वा तु प्रविष्टोऽहं दुरासदम् तं च मे मार्गमाणस्य गतः संवत्सरस् तदा स तु दृष्टो मया शत्रुर् अनिर्वेदाद् भयावहः निहतश् च मया तत्र सोऽसुरो बन्धुभिः सह ॥

sthito 'yam iti matvā tu praviṣṭo 'haṃ durāsadam taṃ ca me mārgamāṇasya gataḥ saṃvatsaras tadā sa tu dṛṣṭo mayā śatrur anirvedād bhayāvahaḥ nihataś ca mayā tatra so 'suro bandhubhiḥ saha

तस्यास्यात् तु प्रवृत्तेन रुधिरौघेण तद् बिलम् पूर्णम् आसीद् दुराक्रामं स्तनतस् तस्य भूतले सूदयित्वा तु तं शत्रुं विक्रान्तं दुन्दुभेः सुतम् निष्क्रामन्न् एव पश्यामि बिलस्य पिहितं मुखम् ॥

tasyāsyāt tu pravṛttena rudhiraugheṇa tad bilam pūrṇam āsīd durākrāmaṃ stanatas tasya bhūtale sūdayitvā tu taṃ śatruṃ vikrāntaṃ dundubheḥ sutam niṣkrāmann eva paśyāmi bilasya pihitaṃ mukham

विक्रोशमानस्य तु मे सुग्रीवेति पुनः पुनः यदा प्रतिवचो नास्ति ततोऽहं भृशदुःखितः ॥

vikrośamānasya tu me sugrīveti punaḥ punaḥ yadā prativaco nāsti tato 'haṃ bhṛśaduḥkhitaḥ

पादप्रहारैस् तु मया बहुशस् तद् विदारितम् ततोऽहं तेन निष्क्रम्य यथा पुनर् उपागतः तत्रानेनास्मि संरुद्धो राज्यं मार्गयतात्मनः सुग्रीवेण नृशंसेन विस्मृत्य भ्रातृसौहृदम् ॥

pādaprahārais tu mayā bahuśas tad vidāritam tato 'haṃ tena niṣkramya yathā punar upāgataḥ tatrānenāsmi saṃruddho rājyaṃ mārgayatātmanaḥ sugrīveṇa nṛśaṃsena vismṛtya bhrātṛsauhṛdam

एवम् उक्त्वा तु मां तत्र वस्त्रेणैकेन वानरः तदा निर्वासयाम् आस वाली विगतसाध्वसः तेनाहम् अपविद्धश् च हृतदारश् च राघव ॥

evam uktvā tu māṃ tatra vastreṇaikena vānaraḥ tadā nirvāsayām āsa vālī vigatasādhvasaḥ tenāham apaviddhaś ca hṛtadāraś ca rāghava

तद्भयाच् च मही कृत्स्ना क्रान्तेयं सवनार्णवा ।
ऋश्यमूकं गिरिवरं भार्याहरणदुःखितः ।
प्रविष्टोऽस्मि दुराधर्षं वालिनः कारणान्तरे ॥

tadbhayāc ca mahī kṛtsnā krānteyaṃ savanārṇavā
ṛśyamūkaṃ girivaraṃ bhāryāharaṇaduḥkhitaḥ
praviṣṭo 'smi durādharṣaṃ vālinaḥ kāraṇāntare

एतत् ते सर्वम् आख्यातं वैरानुकथनं महत् अनागसा मया प्राप्तं व्यसनं पश्य राघव ॥

etat te sarvam ākhyātaṃ vairānukathanaṃ mahat anāgasā mayā prāptaṃ vyasanaṃ paśya rāghava

वालिनस् तु भयार्तस्य सर्वलोकाभयंकर कर्तुम् अर्हसि मे वीर प्रसादं तस्य निग्रहात् ॥

vālinas tu bhayārtasya sarvalokābhayaṃkara kartum arhasi me vīra prasādaṃ tasya nigrahāt

अमोघाः सूर्यसंकाशा ममेमे निशिताः शराः तस्मिन् वालिनि दुर्वृत्ते पतिष्यन्ति रुषान्विताः ॥

amoghāḥ sūryasaṃkāśā mameme niśitāḥ śarāḥ tasmin vālini durvṛtte patiṣyanti ruṣānvitāḥ

यावत् तं न हि पश्येयं तव भार्यापहारिणम् तावत् स जीवेत् पापात्मा वाली चारित्रदूषकः ॥

yāvat taṃ na hi paśyeyaṃ tava bhāryāpahāriṇam tāvat sa jīvet pāpātmā vālī cāritradūṣakaḥ

आत्मानुमानात् पश्यामि मग्नं त्वां शोकसागरे त्वाम् अहं तारयिष्यामि कामं प्राप्स्यसि पुष्कलम् ॥

ātmānumānāt paśyāmi magnaṃ tvāṃ śokasāgare tvām ahaṃ tārayiṣyāmi kāmaṃ prāpsyasi puṣkalam