Found

यां कपीनां सहस्राणि सुबहून्य् अयुतानि च ।
दिक्षु सर्वासु मार्गन्ते सेयम् आसादिता मया ॥

yāṃ kapīnāṃ sahasrāṇi subahūny ayutāni ca
dikṣu sarvāsu mārgante seyam āsāditā mayā

यदि वाचं प्रदास्यामि द्विजातिर् इव संस्कृताम् ।
रावणं मन्यमाना मां सीता भीता भविष्यति ।
अवश्यम् एव वक्तव्यं मानुषं वाक्यम् अर्थवत् ॥

yadi vācaṃ pradāsyāmi dvijātir iva saṃskṛtām
rāvaṇaṃ manyamānā māṃ sītā bhītā bhaviṣyati
avaśyam eva vaktavyaṃ mānuṣaṃ vākyam arthavat

रामम् अक्लिष्टकर्माणं स्वबन्धुम् अनुकीर्तयन् ।
नैनाम् उद्वेजयिष्यामि तद्बन्धुगतमानसाम् ॥

rāmam akliṣṭakarmāṇaṃ svabandhum anukīrtayan
nainām udvejayiṣyāmi tadbandhugatamānasām

राजा दशरथो नाम रथकुञ्जरवाजिनाम् ।
पुण्यशीलो महाकीर्तिर् ऋजुर् आसीन् महायशाः ।
चक्रवर्तिकुले जातः पुरंदरसमो बले ॥

rājā daśaratho nāma rathakuñjaravājinām
puṇyaśīlo mahākīrtir ṛjur āsīn mahāyaśāḥ
cakravartikule jātaḥ puraṃdarasamo bale

तस्य पुत्रः प्रियो ज्येष्ठस् ताराधिपनिभाननः ।
रामो नाम विशेषज्ञः श्रेष्ठः सर्वधनुष्मताम् ॥

tasya putraḥ priyo jyeṣṭhas tārādhipanibhānanaḥ
rāmo nāma viśeṣajñaḥ śreṣṭhaḥ sarvadhanuṣmatām

तस्य सत्याभिसंधस्य वृद्धस्य वचनात् पितुः ।
सभार्यः सह च भ्रात्रा वीरः प्रव्रजितो वनम् ॥

tasya satyābhisaṃdhasya vṛddhasya vacanāt pituḥ
sabhāryaḥ saha ca bhrātrā vīraḥ pravrajito vanam

तेन तत्र महारण्ये मृगयां परिधावता ।
जनस्थानवधं श्रुत्वा हतौ च खरदूषणौ ।
ततस् त्व् अमर्षापहृता जानकी रावणेन तु ॥

tena tatra mahāraṇye mṛgayāṃ paridhāvatā
janasthānavadhaṃ śrutvā hatau ca kharadūṣaṇau
tatas tv amarṣāpahṛtā jānakī rāvaṇena tu

यथारूपां यथावर्णां यथालक्ष्मीं विनिश्चिताम् ।
अश्रौषं राघवस्याहं सेयम् आसादिता मया ॥

yathārūpāṃ yathāvarṇāṃ yathālakṣmīṃ viniścitām
aśrauṣaṃ rāghavasyāhaṃ seyam āsāditā mayā

स्वप्नो मयायं विकृतोऽद्य दृष्टः शाखामृगः शास्त्रगणैर् निषिद्धः ।
स्वस्त्य् अस्तु रामाय सलक्ष्मणाय तथा पितुर् मे जनकस्य राज्ञः ॥

svapno mayāyaṃ vikṛto 'dya dṛṣṭaḥ śākhāmṛgaḥ śāstragaṇair niṣiddhaḥ
svasty astu rāmāya salakṣmaṇāya tathā pitur me janakasya rājñaḥ

स्वप्नोऽपि नायं न हि मेऽस्ति निद्रा शोकेन दुःखेन च पीडितायाः ।
सुखं हि मे नास्ति यतोऽस्मि हीना तेनेन्दुपूर्णप्रतिमाननेन ॥

svapno 'pi nāyaṃ na hi me 'sti nidrā śokena duḥkhena ca pīḍitāyāḥ
sukhaṃ hi me nāsti yato 'smi hīnā tenendupūrṇapratimānanena

नमोऽस्तु वाचस्पतये सवज्रिणे स्वयम्भुवे चैव हुताशनाय ।
अनेन चोक्तं यद् इदं ममाग्रतो वनौकसा तच् च तथास्तु नान्यथा ॥

namo 'stu vācaspataye savajriṇe svayambhuve caiva hutāśanāya
anena coktaṃ yad idaṃ mamāgrato vanaukasā tac ca tathāstu nānyathā

का नु पद्मपलाशाक्षी क्लिष्टकौशेयवासिनी ।
द्रुमस्य शाखाम् आलम्ब्य तिष्ठसि त्वम् अनिन्दिता ॥

kā nu padmapalāśākṣī kliṣṭakauśeyavāsinī
drumasya śākhām ālambya tiṣṭhasi tvam aninditā

रावणेन जनस्थानाद् बलाद् अपहृता यदि ।
सीता त्वम् असि भद्रं ते तन् ममाचक्ष्व पृच्छतः ॥

rāvaṇena janasthānād balād apahṛtā yadi
sītā tvam asi bhadraṃ te tan mamācakṣva pṛcchataḥ

दुहिता जनकस्याहं वैदेहस्य महात्मनः ।
सीता च नाम नाम्नाहं भार्या रामस्य धीमतः ॥

duhitā janakasyāhaṃ vaidehasya mahātmanaḥ
sītā ca nāma nāmnāhaṃ bhāryā rāmasya dhīmataḥ

वसतो दण्डकारण्ये तस्याहम् अमितौजसः ।
रक्षसापहृता भार्या रावणेन दुरात्मना ।
द्वौ मासौ तेन मे कालो जीवितानुग्रहः कृतः ।
ऊर्ध्वं द्वाभ्यां तु मासाभ्यां ततस् त्यक्ष्यामि जीवितम् ॥

vasato daṇḍakāraṇye tasyāham amitaujasaḥ
rakṣasāpahṛtā bhāryā rāvaṇena durātmanā
dvau māsau tena me kālo jīvitānugrahaḥ kṛtaḥ
ūrdhvaṃ dvābhyāṃ tu māsābhyāṃ tatas tyakṣyāmi jīvitam

अहं रामस्य संदेशाद् देवि दूतस् तवागतः ।
वैदेहि कुशली रामस् त्वां च कौशलम् अब्रवीत् ॥

ahaṃ rāmasya saṃdeśād devi dūtas tavāgataḥ
vaidehi kuśalī rāmas tvāṃ ca kauśalam abravīt

लक्ष्मणश् च महातेजा भर्तुस् तेऽनुचरः प्रियः ।
कृतवाञ् शोकसंतप्तः शिरसा तेऽभिवादनम् ॥

lakṣmaṇaś ca mahātejā bhartus te 'nucaraḥ priyaḥ
kṛtavāñ śokasaṃtaptaḥ śirasā te 'bhivādanam

कल्याणी बत गाथेयं लौकिकी प्रतिभाति मे ।
एति जीवन्तम् आनन्दो नरं वर्षशताद् अपि ॥

kalyāṇī bata gātheyaṃ laukikī pratibhāti me
eti jīvantam ānando naraṃ varṣaśatād api

अहो धिग् धिक् कृतम् इदं कथितं हि यद् अस्य मे ।
रूपान्तरम् उपागम्य स एवायं हि रावणः ॥

aho dhig dhik kṛtam idaṃ kathitaṃ hi yad asya me
rūpāntaram upāgamya sa evāyaṃ hi rāvaṇaḥ

स्वं परित्यज्य रूपं यः परिव्राजकरूपधृत् ।
जनस्थाने मया दृष्टस् त्वं स एवासि रावणः ॥

svaṃ parityajya rūpaṃ yaḥ parivrājakarūpadhṛt
janasthāne mayā dṛṣṭas tvaṃ sa evāsi rāvaṇaḥ

यदि रामस्य दूतस् त्वम् आगतो भद्रम् अस्तु ते ।
पृच्छामि त्वां हरिश्रेष्ठ प्रिया राम कथा हि मे ।
गुणान् रामस्य कथय प्रियस्य मम वानर ।
चित्तं हरसि मे सौम्य नदीकूलं यथा रयः ॥

yadi rāmasya dūtas tvam āgato bhadram astu te
pṛcchāmi tvāṃ hariśreṣṭha priyā rāma kathā hi me
guṇān rāmasya kathaya priyasya mama vānara
cittaṃ harasi me saumya nadīkūlaṃ yathā rayaḥ

अपकृष्याश्रमपदान् मृगरूपेण राघवम् ।
शून्ये येनापनीतासि तस्य द्रक्ष्यसि यत् फलम् ॥

apakṛṣyāśramapadān mṛgarūpeṇa rāghavam
śūnye yenāpanītāsi tasya drakṣyasi yat phalam

अहं सुग्रीवसचिवो हनूमान् नाम वानरः ।
प्रविष्टो नगरीं लङ्कां लङ्घयित्वा महोदधिम् ॥

ahaṃ sugrīvasacivo hanūmān nāma vānaraḥ
praviṣṭo nagarīṃ laṅkāṃ laṅghayitvā mahodadhim

नाहम् अस्मि तथा देवि यथा माम् अवगच्छसि ।
विशङ्का त्यज्यताम् एषा श्रद्धत्स्व वदतो मम ॥

nāham asmi tathā devi yathā mām avagacchasi
viśaṅkā tyajyatām eṣā śraddhatsva vadato mama

वानरोऽहं महाभागे दूतो रामस्य धीमतः ।
रामनामाङ्कितं चेदं पश्य देव्य् अङ्गुलीयकम् ।
समाश्वसिहि भद्रं ते क्षीणदुःखफला ह्य् असि ॥

vānaro 'haṃ mahābhāge dūto rāmasya dhīmataḥ
rāmanāmāṅkitaṃ cedaṃ paśya devy aṅgulīyakam
samāśvasihi bhadraṃ te kṣīṇaduḥkhaphalā hy asi

विक्रान्तस् त्वं समर्थस् त्वं प्राज्ञस् त्वं वानरोत्तम ।
येनेदं राक्षसपदं त्वयैकेन प्रधर्षितम् ॥

vikrāntas tvaṃ samarthas tvaṃ prājñas tvaṃ vānarottama
yenedaṃ rākṣasapadaṃ tvayaikena pradharṣitam

कुशली यदि काकुत्स्थः किं नु सागरमेखलाम् ।
महीं दहति कोपेन युगान्ताग्निर् इवोत्थितः ॥

kuśalī yadi kākutsthaḥ kiṃ nu sāgaramekhalām
mahīṃ dahati kopena yugāntāgnir ivotthitaḥ

न त्वाम् इहस्थां जानीते रामः कमललोचनः ।
श्रुत्वैव तु वचो मह्यं क्षिप्रम् एष्यति राघवः ।
चमूं प्रकर्षन् महतीं हर्यृक्षगणसंकुलाम् ॥

na tvām ihasthāṃ jānīte rāmaḥ kamalalocanaḥ
śrutvaiva tu vaco mahyaṃ kṣipram eṣyati rāghavaḥ
camūṃ prakarṣan mahatīṃ haryṛkṣagaṇasaṃkulām

स वाच्यः संत्वरस्वेति यावद् एव न पूर्यते ।
अयं संवत्सरः कालस् तावद् धि मम जीवितम् ।
वर्तते दशमो मासो द्वौ तु शेषौ प्लवंगम ।
रावणेन नृशंसेन समयो यः कृतो मम ॥

sa vācyaḥ saṃtvarasveti yāvad eva na pūryate
ayaṃ saṃvatsaraḥ kālas tāvad dhi mama jīvitam
vartate daśamo māso dvau tu śeṣau plavaṃgama
rāvaṇena nṛśaṃsena samayo yaḥ kṛto mama

अथ वा मोचयिष्यामि ताम् अद्यैव हि राक्षसात् ।
अस्माद् दुःखाद् उपारोह मम पृष्ठम् अनिन्दिते ॥

atha vā mocayiṣyāmi tām adyaiva hi rākṣasāt
asmād duḥkhād upāroha mama pṛṣṭham anindite

त्वं हि पृष्ठगतां कृत्वा संतरिष्यामि सागरम् ।
शक्तिर् अस्ति हि मे वोढुं लङ्काम् अपि सरावणाम् ॥

tvaṃ hi pṛṣṭhagatāṃ kṛtvā saṃtariṣyāmi sāgaram
śaktir asti hi me voḍhuṃ laṅkām api sarāvaṇām

हनूमन् दूरम् अध्वानं कथं मां वोढुम् इच्छसि ।
तद् एव खलु ते मन्ये कपित्वं हरियूथप ।
कथं वाल्पशरीरस् त्वं माम् इतो नेतुम् इच्छसि ॥

hanūman dūram adhvānaṃ kathaṃ māṃ voḍhum icchasi
tad eva khalu te manye kapitvaṃ hariyūthapa
kathaṃ vālpaśarīras tvaṃ mām ito netum icchasi

सपर्वतवनोद्देशां साट्टप्राकारतोरणाम् ।
लङ्काम् इमां सनाथां वा नयितुं शक्तिर् अस्ति मे ।
तद् अवस्थाप्य तां बुद्धिर् अलं देवि विकाङ्क्षया ।
विशोकं कुरु वैदेहि राघवं सहलक्ष्मणम् ॥

saparvatavanoddeśāṃ sāṭṭaprākāratoraṇām
laṅkām imāṃ sanāthāṃ vā nayituṃ śaktir asti me
tad avasthāpya tāṃ buddhir alaṃ devi vikāṅkṣayā
viśokaṃ kuru vaidehi rāghavaṃ sahalakṣmaṇam

अयुक्तं तु कपिश्रेष्ठ मया गन्तुं त्वया सह ।
वायुवेगसवेगस्य वेगो मां मोहयेत् तव ।
अहम् आकाशम् आसक्ता उपर्य् उपरि सागरम् ।
प्रपतेयं हि ते पृष्ठाद् भयाद् वेगेन गच्छतः ॥

ayuktaṃ tu kapiśreṣṭha mayā gantuṃ tvayā saha
vāyuvegasavegasya vego māṃ mohayet tava
aham ākāśam āsaktā upary upari sāgaram
prapateyaṃ hi te pṛṣṭhād bhayād vegena gacchataḥ

सायुधा बहवो व्योम्नि राक्षसास् त्वं निरायुधः ।
कथं शक्ष्यसि संयातुं मां चैव परिरक्षितुम् ॥

sāyudhā bahavo vyomni rākṣasās tvaṃ nirāyudhaḥ
kathaṃ śakṣyasi saṃyātuṃ māṃ caiva parirakṣitum

कामं त्वम् अपि पर्याप्तो निहन्तुं सर्वराक्षसान् ।
राघवस्य यशो हीयेत् त्वया शस्तैस् तु राक्षसैः ॥

kāmaṃ tvam api paryāpto nihantuṃ sarvarākṣasān
rāghavasya yaśo hīyet tvayā śastais tu rākṣasaiḥ

भर्तुर् भक्तिं पुरस्कृत्य रामाद् अन्यस्य वानर ।
नाहं स्प्रष्टुं पदा गात्रम् इच्छेयं वानरोत्तम ।
यद् अहं गात्रसंस्पर्शं रावणस्य गता बलात् ।
अनीशा किं करिष्यामि विनाथा विवशा सती ॥

bhartur bhaktiṃ puraskṛtya rāmād anyasya vānara
nāhaṃ spraṣṭuṃ padā gātram iccheyaṃ vānarottama
yad ahaṃ gātrasaṃsparśaṃ rāvaṇasya gatā balāt
anīśā kiṃ kariṣyāmi vināthā vivaśā satī

यदि रामो दशग्रीवम् इह हत्वा सराक्षसं ।
माम् इतो गृह्य गच्छेत तत् तस्य सदृशं भवेत् ॥

yadi rāmo daśagrīvam iha hatvā sarākṣasaṃ
mām ito gṛhya gaccheta tat tasya sadṛśaṃ bhavet

द्वितीयं कारणं यच् च ब्रवीषि विनयान्विते ।
रामाद् अन्यस्य नार्हामि संस्पर्शम् इति जानकि ।
एतत् ते देवि सदृशं पत्न्यास् तस्य महात्मनः ।
का ह्य् अन्या त्वाम् ऋते देवि ब्रूयाद् वचनम् ईदृशम् ॥

dvitīyaṃ kāraṇaṃ yac ca bravīṣi vinayānvite
rāmād anyasya nārhāmi saṃsparśam iti jānaki
etat te devi sadṛśaṃ patnyās tasya mahātmanaḥ
kā hy anyā tvām ṛte devi brūyād vacanam īdṛśam

यदि नोत्सहसे यातुं मया सार्धम् अनिन्दिते ।
अभिज्ञानं प्रयच्छ त्वं जानीयाद् राघवो हि यत् ॥

yadi notsahase yātuṃ mayā sārdham anindite
abhijñānaṃ prayaccha tvaṃ jānīyād rāghavo hi yat

इदं श्रेष्ठम् अभिज्ञानं ब्रूयास् त्वं तु मम प्रियम् ।
शैलस्य चित्रकूटस्य पादे पूर्वोत्तरे तदा ।
तापसाश्रमवासिन्याः प्राज्यमूलफलोदके ।
तस्मिन् सिद्धाश्रमे देशे मन्दाकिन्या अदूरतः ॥

idaṃ śreṣṭham abhijñānaṃ brūyās tvaṃ tu mama priyam
śailasya citrakūṭasya pāde pūrvottare tadā
tāpasāśramavāsinyāḥ prājyamūlaphalodake
tasmin siddhāśrame deśe mandākinyā adūrataḥ

तस्योपवनषण्डेषु नानापुष्पसुगन्धिषु ।
विहृत्य सलिलक्लिन्ना तवाङ्के समुपाविशम् ।
पर्यायेण प्रसुप्तश् च ममाङ्के भरताग्रजः ॥

tasyopavanaṣaṇḍeṣu nānāpuṣpasugandhiṣu
vihṛtya salilaklinnā tavāṅke samupāviśam
paryāyeṇa prasuptaś ca mamāṅke bharatāgrajaḥ

ततो मांससमायुक्तो वायसः पर्यतुण्डयत् ।
तम् अहं लोष्टम् उद्यम्य वारयामि स्म वायसं ।
उत्कर्षन्त्यां च रशनां क्रुद्धायां मयि पक्षिणे ।
स्रंसमाने च वसने ततो दृष्टा त्वया ह्य् अहम् ।
त्वया विहसिता चाहं क्रुद्धा संलज्जिता तदा ॥

tato māṃsasamāyukto vāyasaḥ paryatuṇḍayat
tam ahaṃ loṣṭam udyamya vārayāmi sma vāyasaṃ
utkarṣantyāṃ ca raśanāṃ kruddhāyāṃ mayi pakṣiṇe
sraṃsamāne ca vasane tato dṛṣṭā tvayā hy aham
tvayā vihasitā cāhaṃ kruddhā saṃlajjitā tadā

बाष्पपूर्णमुखी मन्दं चक्षुषी परिमार्जती ।
लक्षिताहं त्वया नाथ वायसेन प्रकोपिता ।
ततस् तस्मिन् महाबाहुः कोपसंवर्तितेक्षणः ।
वायसे कृतवान् क्रूरां मतिं मतिमतां वर ॥

bāṣpapūrṇamukhī mandaṃ cakṣuṣī parimārjatī
lakṣitāhaṃ tvayā nātha vāyasena prakopitā
tatas tasmin mahābāhuḥ kopasaṃvartitekṣaṇaḥ
vāyase kṛtavān krūrāṃ matiṃ matimatāṃ vara

स दर्भसंस्तराद् गृह्य ब्रह्मणोऽस्त्रेण योजयः ।
स दीप्त इव कालाग्निर् जज्वालाभिमुखो द्विजम् ॥

sa darbhasaṃstarād gṛhya brahmaṇo 'streṇa yojayaḥ
sa dīpta iva kālāgnir jajvālābhimukho dvijam

स पित्रा च परित्यक्तः सुरैः सर्वैर् महर्षिभिः ।
त्रींल् लोकान् संपरिक्रम्य त्वाम् एव शरणं गतः ।
तं त्वं निपतितं भूमौ शरण्यः शरणागतम् ।
वधार्हम् अपि काकुत्स्थ कृपया पर्यपालयः ॥

sa pitrā ca parityaktaḥ suraiḥ sarvair maharṣibhiḥ
trīṃl lokān saṃparikramya tvām eva śaraṇaṃ gataḥ
taṃ tvaṃ nipatitaṃ bhūmau śaraṇyaḥ śaraṇāgatam
vadhārham api kākutstha kṛpayā paryapālayaḥ

ततस् तस्याक्षि काकस्य हिनस्ति स्म स दक्षिणम् ।
दत्त्वा स दक्षिणं नेत्रं प्राणेभ्यः परिरक्षितः ॥

tatas tasyākṣi kākasya hinasti sma sa dakṣiṇam
dattvā sa dakṣiṇaṃ netraṃ prāṇebhyaḥ parirakṣitaḥ

मत्कृते काकमात्रेऽपि ब्रह्मास्त्रं समुदीरितम् ।
कस्माद् यो मां हरत् त्वत्तः क्षमसे तं महीपते ॥

matkṛte kākamātre 'pi brahmāstraṃ samudīritam
kasmād yo māṃ harat tvattaḥ kṣamase taṃ mahīpate

इदं ब्रूयाश् च मे नाथं शूरं रामं पुनः पुनः ।
जीवितं धारयिष्यामि मासं दशरथात्मज ।
ऊर्ध्वं मासान् न जीवेयं सत्येनाहं ब्रवीमि ते ॥

idaṃ brūyāś ca me nāthaṃ śūraṃ rāmaṃ punaḥ punaḥ
jīvitaṃ dhārayiṣyāmi māsaṃ daśarathātmaja
ūrdhvaṃ māsān na jīveyaṃ satyenāhaṃ bravīmi te

अभिज्ञानम् अभिज्ञातम् एतद् रामस्य तत्त्वतः ।
मणिं तु दृष्ट्वा रामो वै त्रयाणां संस्मरिष्यति ।
वीरो जनन्या मम च राज्ञो दशरथस्य च ॥

abhijñānam abhijñātam etad rāmasya tattvataḥ
maṇiṃ tu dṛṣṭvā rāmo vai trayāṇāṃ saṃsmariṣyati
vīro jananyā mama ca rājño daśarathasya ca

क्षिप्रम् एष्यति काकुत्स्थो हर्यृक्षप्रवरैर् वृतः ।
यस् ते युधि विजित्यारीञ् शोकं व्यपनयिष्यति ॥

kṣipram eṣyati kākutstho haryṛkṣapravarair vṛtaḥ
yas te yudhi vijityārīñ śokaṃ vyapanayiṣyati