Shurpanakha
॥ 3.17.3–4 ॥
CrEd 3.16.3
silent moment मौन क्षण
॥ 3.17.5–9a ॥
CrEd 3.16.4–7
silent moment मौन क्षण
॥ 3.17.9b–11 ॥
CrEd 3.16.8–10
silent moment मौन क्षण
॥ 3.17.13 ॥
CrEd 3.16.11cd
शूर्पणखाShurpanakha
Sanskrit
आगतस् त्वम् इमं देशं कथं राक्षससेवितम् ।
किम् आगमनकृत्यं ते तत् त्वम् आख्यातुम् अर्हसि ॥
āgatas tvam imaṃ deśaṃ kathaṃ rākṣasasevitam
kim āgamanakṛtyaṃ te tat tvam ākhyātum arhasi
English
How have you come to this land,
where rakshasas dwell?
What business brings you here?
You should tell me.
हिन्दी
राक्षसों से भरे इस देश में तुम कैसे आ पहुँचे? यहाँ आने का तुम्हारा क्या काम है, वह तुम्हें बताना चाहिए।
॥ 3.17.15 ॥
CrEd 3.16.13
रामRama
Sanskrit
आसीद् दशरथो नाम राजा त्रिदशविक्रमः ।
तस्याहम् अग्रजः पुत्रो रामो नाम जनैः श्रुतः ॥
āsīd daśaratho nāma rājā tridaśavikramaḥ
tasyāham agrajaḥ putro rāmo nāma janaiḥ śrutaḥ
English
There was a king named Dasharatha,
with the valour of the gods;
I am his eldest son,
known among men as Rama.
हिन्दी
दशरथ नाम के एक राजा थे, देवताओं जैसे पराक्रमी। मैं उनका बड़ा पुत्र हूँ, लोग मुझे राम के नाम से जानते हैं।
॥ 3.17.16 ॥
CrEd 3.16.14
रामRama
Sanskrit
भ्रातायं लक्ष्मणो नाम यवीयान् माम् अनुव्रतः ।
इयं भार्या च वैदेही मम सीतेति विश्रुता ॥
bhrātāyaṃ lakṣmaṇo nāma yavīyān mām anuvrataḥ
iyaṃ bhāryā ca vaidehī mama sīteti viśrutā
English
This is my younger brother, Lakshmana,
who follows me faithfully;
and this is my wife, Vaidehi,
known by the name of Sita.
हिन्दी
यह मेरा छोटा भाई लक्ष्मण है, जो मेरे पीछे चलता है। और यह मेरी पत्नी वैदेही है, सीता नाम से विख्यात।
॥ 3.17.18–19 ॥
CrEd 3.16.16
रामRama
Sanskrit
त्वां तु वेदितुम् इच्छामि कथ्यतां कासि कस्य वा ।
इह वा किंनिमित्तं त्वम् आगता ब्रूहि तत्त्वतः ॥
tvāṃ tu veditum icchāmi kathyatāṃ kāsi kasya vā
iha vā kiṃnimittaṃ tvam āgatā brūhi tattvataḥ
English
But I wish to know of you:
tell me who you are, and whose;
or why you have come here:
tell me truly.
हिन्दी
पर मैं तुम्हारे बारे में जानना चाहता हूँ: बताओ, तुम कौन हो, किसकी हो? या तुम यहाँ किसलिए आई हो, सच-सच कहो।
॥ 3.17.20–21a ॥
CrEd 3.16.17c–18
शूर्पणखाShurpanakha
Sanskrit
श्रूयतां राम वक्ष्यामि तत्त्वार्थं वचनं मम ।
अहं शूर्पणखा नाम राक्षसी कामरूपिणी ।
अरण्यं विचरामीदम् एका सर्वभयंकरा ॥
śrūyatāṃ rāma vakṣyāmi tattvārthaṃ vacanaṃ mama
ahaṃ śūrpaṇakhā nāma rākṣasī kāmarūpiṇī
araṇyaṃ vicarāmīdam ekā sarvabhayaṃkarā
English
Listen, Rama: I will tell you
words that are the truth.
I am a rakshasi named Shurpanakha,
taking what form I please.
I roam this forest
alone, a terror to all.
हिन्दी
राम, सुनो, मैं तुम्हें सच्ची बात बताती हूँ। मैं शूर्पणखा नाम की राक्षसी हूँ, जो चाहूँ वह रूप धर लेती हूँ। सबको डराती हुई मैं इस वन में अकेली घूमती हूँ।
॥ 3.17.21b–23 ॥
CrEd 3.16.19–20
शूर्पणखाShurpanakha
Sanskrit
रावणो नाम मे भ्राता राक्षसो राक्षसेश्वरः ।
प्रवृद्धनिद्रश् च सदा कुम्भकर्णो महाबलः ।
विभीषणस् तु धर्मात्मा न तु राक्षसचेष्टितः ।
प्रख्यातवीर्यौ च रणे भ्रातरौ खरदूषणौ ॥
rāvaṇo nāma me bhrātā rākṣaso rākṣaseśvaraḥ
pravṛddhanidraś ca sadā kumbhakarṇo mahābalaḥ
vibhīṣaṇas tu dharmātmā na tu rākṣasaceṣṭitaḥ
prakhyātavīryau ca raṇe bhrātarau kharadūṣaṇau
English
My brother is the rakshasa named Ravana,
lord of the rakshasas;
and mighty Kumbhakarna,
ever deep in sleep;
and Vibhishana, righteous of soul,
who does not act as rakshasas do;
and my brothers Khara and Dushana,
famed for their valour in battle.
हिन्दी
रावण नाम का राक्षस, राक्षसों का स्वामी, मेरा भाई है; और सदा गहरी नींद में रहने वाला महाबली कुम्भकर्ण भी। विभीषण भी, जो धर्मात्मा है, राक्षसों जैसा आचरण नहीं करता; और युद्ध में विख्यात पराक्रम वाले दो भाई, खर और दूषण भी।
॥ 3.17.24 ॥
CrEd 3.16.21ab-cd
शूर्पणखाShurpanakha
Sanskrit
तान् अहं समतिक्रान्ता राम त्वापूर्वदर्शनात् ।
समुपेतास्मि भावेन भर्तारं पुरुषोत्तमम् ॥
tān ahaṃ samatikrāntā rāma tvāpūrvadarśanāt
samupetāsmi bhāvena bhartāraṃ puruṣottamam
English
I surpass them all, Rama;
from the first sight of you
I have come to you with love,
to have you, best of men, for my husband.
हिन्दी
राम, मैं उन सबसे बढ़कर हूँ। तुम्हें पहली बार देखते ही, मन में प्रेम लेकर, मैं तुम्हारे पास आई हूँ, पुरुषोत्तम, तुम्हें पति बनाने।
॥ 3.17.26 ॥
CrEd 3.16.22
शूर्पणखाShurpanakha
Sanskrit
विकृता च विरूपा च न सेयं सदृशी तव ।
अहम् एवानुरूपा ते भार्या रूपेण पश्य माम् ॥
vikṛtā ca virūpā ca na seyaṃ sadṛśī tava
aham evānurūpā te bhāryā rūpeṇa paśya mām
English
Misshapen she is, and ugly;
she is no match for you.
I alone am the wife to suit you:
look at me, at my form.
हिन्दी
यह विकृत है, कुरूप है; यह तुम्हारे योग्य नहीं। तुम्हारे योग्य पत्नी तो मैं ही हूँ। मुझे देखो, रूप में तुम्हारे जोड़ की।
॥ 3.17.27 ॥
CrEd 3.16.23
शूर्पणखाShurpanakha
Sanskrit
इमां विरूपाम् असतीं करालां निर्णतोदरीम् ।
अनेन सह ते भ्रात्रा भक्षयिष्यामि मानुषीम् ॥
imāṃ virūpām asatīṃ karālāṃ nirṇatodarīm
anena saha te bhrātrā bhakṣayiṣyāmi mānuṣīm
English
This ugly, wanton, hideous woman,
with her hollow belly,
this human, I will devour,
and this brother of yours with her.
हिन्दी
इस कुरूप, दुष्ट, विकराल, धँसे पेट वाली मानवी को, और इसके साथ तुम्हारे इस भाई को भी, मैं खा जाऊँगी।
॥ 3.18.1 ॥
CrEd 3.17.1
silent moment मौन क्षण
॥ 3.18.2 ॥
CrEd 3.17.2
रामRama
Sanskrit
कृतदारोऽस्मि भवति भार्येयं दयिता मम ।
त्वद्विधानां तु नारीणां सुदुःखा ससपत्नता ॥
kṛtadāro 'smi bhavati bhāryeyaṃ dayitā mama
tvadvidhānāṃ tu nārīṇāṃ suduḥkhā sasapatnatā
English
Lady, I am married;
this is my wife, my beloved.
For women such as you,
a rival wife is a bitter sorrow.
हिन्दी
देवी, मैं विवाहित हूँ; यह मेरी प्यारी पत्नी है। तुम जैसी स्त्रियों के लिए सौत के साथ रहना बड़ा दुखदायी होगा।
॥ 3.18.3 ॥
CrEd 3.17.3
रामRama
Sanskrit
अनुजस् त्व् एष मे भ्राता शीलवान् प्रियदर्शनः ।
श्रीमान् अकृतदारश् च लक्ष्मणो नाम वीर्यवान् ॥
anujas tv eṣa me bhrātā śīlavān priyadarśanaḥ
śrīmān akṛtadāraś ca lakṣmaṇo nāma vīryavān
English
But this is my younger brother,
of good character, fair to see,
splendid, unmarried,
Lakshmana by name, and strong.
हिन्दी
पर यह मेरा छोटा भाई लक्ष्मण है, सुशील, देखने में सुंदर, शोभा वाला, बलवान, और अभी अविवाहित।
॥ 3.18.6 ॥
CrEd 3.17.6
silent moment मौन क्षण
॥ 3.18.7 ॥
CrEd 3.17.7
शूर्पणखाShurpanakha
Sanskrit
अस्य रूपस्य ते युक्ता भार्याहं वरवर्णिनी ।
मया सह सुखं सर्वान् दण्डकान् विचरिष्यसि ॥
asya rūpasya te yuktā bhāryāhaṃ varavarṇinī
mayā saha sukhaṃ sarvān daṇḍakān vicariṣyasi
English
I am the wife to fit your beauty,
I, of the finest colour;
with me you will roam in joy
through all the Dandaka forests.
हिन्दी
तुम्हारे इस रूप के योग्य पत्नी मैं हूँ, सुंदर रंग वाली। मेरे साथ तुम सारे दण्डक वन में सुख से घूमोगे।
॥ 3.18.8 ॥
CrEd 3.17.8
silent moment मौन क्षण
॥ 3.18.9 ॥
CrEd 3.17.9
लक्ष्मणLakshmana
Sanskrit
कथं दासस्य मे दासी भार्या भवितुम् इच्छसि ।
सोऽहम् आर्येण परवान् भ्रात्रा कमलवर्णिनी ॥
kathaṃ dāsasya me dāsī bhāryā bhavitum icchasi
so 'ham āryeṇa paravān bhrātrā kamalavarṇinī
English
How can you wish to be
the wife of a servant, his servant?
I am in the power of my noble brother,
O lady of the lotus hue.
हिन्दी
मैं तो दास हूँ; तुम मुझ दास की पत्नी बनकर दासी क्यों बनना चाहती हो? कमल जैसे रंग वाली, मैं अपने आर्य भाई के अधीन हूँ।
॥ 3.18.11 ॥
CrEd 3.17.11
लक्ष्मणLakshmana
Sanskrit
एतां विरूपाम् असतीं करालां निर्णतोदरीम् ।
भार्यां वृद्धां परित्यज्य त्वाम् एवैष भजिष्यति ॥
etāṃ virūpām asatīṃ karālāṃ nirṇatodarīm
bhāryāṃ vṛddhāṃ parityajya tvām evaiṣa bhajiṣyati
English
This ugly, wanton, hideous wife,
with her hollow belly, now grown old,
he will cast off,
and take you alone.
हिन्दी
इस कुरूप, दुष्ट, विकराल, धँसे पेट वाली बूढ़ी पत्नी को छोड़कर ये बस तुम्हें ही अपनाएँगे।
॥ 3.18.13–14 ॥
CrEd 3.17.13–14
silent moment मौन क्षण
॥ 3.18.16 ॥
CrEd 3.17.16
शूर्पणखाShurpanakha
Sanskrit
अद्येमां भक्षयिष्यामि पश्यतस् तव मानुषीम् ।
त्वया सह चरिष्यामि निःसपत्ना यथासुखम् ॥
adyemāṃ bhakṣayiṣyāmi paśyatas tava mānuṣīm
tvayā saha cariṣyāmi niḥsapatnā yathāsukham
English
Today, while you watch, I will devour
this human woman;
and with you, with no rival,
I will roam as I please.
हिन्दी
आज तुम्हारे देखते-देखते मैं इस मानवी को खा जाऊँगी, और फिर बिना सौत के तुम्हारे साथ जैसे चाहूँ, घूमूँगी।
॥ 3.18.17 ॥
CrEd 3.17.17
silent moment मौन क्षण
॥ 3.18.18 ॥
CrEd 3.17.18
silent moment मौन क्षण
॥ 3.18.19 ॥
CrEd 3.17.19
रामRama
Sanskrit
क्रूरैर् अनार्यैः सौमित्रे परिहासः कथं चन ।
न कार्यः पश्य वैदेहीं कथं चित् सौम्य जीवतीम् ॥
krūrair anāryaiḥ saumitre parihāsaḥ kathaṃ cana
na kāryaḥ paśya vaidehīṃ kathaṃ cit saumya jīvatīm
English
Saumitri, with the cruel and the base
one must never jest at all.
Look at Vaidehi, gentle one:
she is barely alive.
हिन्दी
सौमित्रि, क्रूर और नीच लोगों से कभी हँसी-ठिठोली नहीं करनी चाहिए। सौम्य, वैदेही को देखो, किसी तरह जीवित है।
॥ 3.18.20 ॥
CrEd 3.17.20
रामRama
Sanskrit
इमां विरूपाम् असतीम् अतिमत्तां महोदरीम् ।
राक्षसीं पुरुषव्याघ्र विरूपयितुम् अर्हसि ॥
imāṃ virūpām asatīm atimattāṃ mahodarīm
rākṣasīṃ puruṣavyāghra virūpayitum arhasi
English
This ugly, wanton rakshasi,
wild with frenzy, great of belly,
you should disfigure,
tiger among men.
हिन्दी
पुरुषों में बाघ, इस कुरूप, दुष्ट, अत्यंत उन्मत्त, बड़े पेट वाली राक्षसी को तुम्हें विरूप कर देना चाहिए।
॥ 3.18.21 ॥
CrEd 3.17.21
वाल्मीकिValmikiverse caption
Sanskrit
इत्य् उक्तो लक्ष्मणस् तस्याः क्रुद्धो रामस्य पश्यतः ।
उद्धृत्य खड्गं चिच्छेद कर्णनासं महाबलः ॥
ity ukto lakṣmaṇas tasyāḥ kruddho rāmasya paśyataḥ
uddhṛtya khaḍgaṃ ciccheda karṇanāsaṃ mahābalaḥ
English
Told this, Lakshmana, in anger,
while Rama looked on,
mighty, drew his sword
and cut off her ears and nose.
हिन्दी
यह सुनकर महाबली लक्ष्मण ने क्रोध में, राम के देखते-देखते, तलवार खींची और उसके कान और नाक काट दिए।
॥ 3.18.22 ॥
CrEd 3.17.22
silent moment मौन क्षण
॥ 3.18.22–24 ॥
CrEd 3.17.22–24
silent moment मौन क्षण
॥ 3.18.24 ॥
CrEd 3.17.24
silent moment मौन क्षण