The throne refused

गतो दशरथः स्वर्गं यो नो गुरुतरो गुरुः रामं प्रव्राज्य वै ज्येष्ठं लक्ष्मणं च महाबलम् ॥

gato daśarathaḥ svargaṃ yo no gurutaro guruḥ rāmaṃ pravrājya vai jyeṣṭhaṃ lakṣmaṇaṃ ca mahābalam

त्वम् अद्य भव नो राजा राजपुत्र महायशः संगत्या नापराध्नोति राज्यम् एतद् अनायकम् ॥

tvam adya bhava no rājā rājaputra mahāyaśaḥ saṃgatyā nāparādhnoti rājyam etad anāyakam

आभिषेचनिकं सर्वम् इदम् आदाय राघव प्रतीक्षते त्वां स्वजनः श्रेणयश् च नृपात्मज ॥

ābhiṣecanikaṃ sarvam idam ādāya rāghava pratīkṣate tvāṃ svajanaḥ śreṇayaś ca nṛpātmaja

राज्यं गृहाण भरत पितृपैतामहं महत् अभिषेचय चात्मानं पाहि चास्मान् नरर्षभ ॥

rājyaṃ gṛhāṇa bharata pitṛpaitāmahaṃ mahat abhiṣecaya cātmānaṃ pāhi cāsmān nararṣabha

ज्येष्ठस्य राजता नित्यम् उचिता हि कुलस्य नः नैवं भवन्तो मां वक्तुम् अर्हन्ति कुशला जनाः ॥

jyeṣṭhasya rājatā nityam ucitā hi kulasya naḥ naivaṃ bhavanto māṃ vaktum arhanti kuśalā janāḥ

रामः पूर्वो हि नो भ्राता भविष्यति महीपतिः अहं त्व् अरण्ये वत्स्यामि वर्षाणि नव पञ्च च ॥

rāmaḥ pūrvo hi no bhrātā bhaviṣyati mahīpatiḥ ahaṃ tv araṇye vatsyāmi varṣāṇi nava pañca ca

युज्यतां महती सेना चतुरङ्गमहाबला आनयिष्याम्य् अहं ज्येष्ठं भ्रातरं राघवं वनात् ॥

yujyatāṃ mahatī senā caturaṅgamahābalā ānayiṣyāmy ahaṃ jyeṣṭhaṃ bhrātaraṃ rāghavaṃ vanāt

आभिषेचनिकं चैव सर्वम् एतद् उपस्कृतम् पुरस्कृत्य गमिष्यामि रामहेतोर् वनं प्रति ॥

ābhiṣecanikaṃ caiva sarvam etad upaskṛtam puraskṛtya gamiṣyāmi rāmahetor vanaṃ prati

तत्रैव तं नरव्याघ्रम् अभिषिच्य पुरस्कृतम् आनेष्यामि तु वै रामं हव्यवाहम् इवाध्वरात् ॥

tatraiva taṃ naravyāghram abhiṣicya puraskṛtam āneṣyāmi tu vai rāmaṃ havyavāham ivādhvarāt

न सकामा करिष्यामि स्वम् इमां मातृगन्धिनीम् वने वत्स्याम्य् अहं दुर्गे रामो राजा भविष्यति ॥

na sakāmā kariṣyāmi svam imāṃ mātṛgandhinīm vane vatsyāmy ahaṃ durge rāmo rājā bhaviṣyati

क्रियतां शिल्पिभिः पन्थाः समानि विषमाणि च रक्षिणश् चानुसंयान्तु पथि दुर्गविचारकाः ॥

kriyatāṃ śilpibhiḥ panthāḥ samāni viṣamāṇi ca rakṣiṇaś cānusaṃyāntu pathi durgavicārakāḥ

एवं ते भाषमाणस्य पद्मा श्रीर् उपतिष्ठताम् यस् त्वं ज्येष्ठे नृपसुते पृथिवीं दातुम् इच्छसि ॥

evaṃ te bhāṣamāṇasya padmā śrīr upatiṣṭhatām yas tvaṃ jyeṣṭhe nṛpasute pṛthivīṃ dātum icchasi

ऊचुस् ते वचनम् इदं निशम्य हृष्टाः सामात्याः सपरिषदो वियातशोकाः पन्थानं नरवरभक्तिमाञ् जनश् च व्यादिष्टस् तव वचनाच् च शिल्पिवर्गः ॥

ūcus te vacanam idaṃ niśamya hṛṣṭāḥ sāmātyāḥ sapariṣado viyātaśokāḥ panthānaṃ naravarabhaktimāñ janaś ca vyādiṣṭas tava vacanāc ca śilpivargaḥ

ततो प्रबुद्धो भरतस् तं घोषं संनिवर्त्य च नाहं राजेति चाप्य् उक्त्वा शत्रुघ्नम् इदम् अब्रवीत् ॥

tato prabuddho bharatas taṃ ghoṣaṃ saṃnivartya ca nāhaṃ rājeti cāpy uktvā śatrughnam idam abravīt

पश्य शत्रुघ्न कैकेय्या लोकस्यापकृतं महत् विसृज्य मयि दुःखानि राजा दशरथो गतः ॥

paśya śatrughna kaikeyyā lokasyāpakṛtaṃ mahat visṛjya mayi duḥkhāni rājā daśaratho gataḥ

तस्यैषा धर्मराजस्य धर्ममूला महात्मनः परिभ्रमति राजश्रीर् नौर् इवाकर्णिका जले ॥

tasyaiṣā dharmarājasya dharmamūlā mahātmanaḥ paribhramati rājaśrīr naur ivākarṇikā jale

ब्राह्मणान् क्षत्रियान् योधान् अमात्यान् गणबल्लभान् क्षिप्रम् आनयताव्यग्राः कृत्यम् आत्ययिकं हि नः ॥

brāhmaṇān kṣatriyān yodhān amātyān gaṇaballabhān kṣipram ānayatāvyagrāḥ kṛtyam ātyayikaṃ hi naḥ

तात राजा दशरथः स्वर्गतो धर्मम् आचरन् धन धान्यवतीं स्फीतां प्रदाय पृथिवीं तव ॥

tāta rājā daśarathaḥ svargato dharmam ācaran dhana dhānyavatīṃ sphītāṃ pradāya pṛthivīṃ tava

रामस् तथा सत्यधृतिः सतां धर्मम् अनुस्मरन् नाजहात् पितुर् आदेशं शशी ज्योत्स्नाम् इवोदितः ॥

rāmas tathā satyadhṛtiḥ satāṃ dharmam anusmaran nājahāt pitur ādeśaṃ śaśī jyotsnām ivoditaḥ

पित्रा भ्रात्रा च ते दत्तं राज्यं निहतकण्टकम् तद् भुङ्क्ष्व मुदितामात्यः क्षिप्रम् एवाभिषेचय ॥

pitrā bhrātrā ca te dattaṃ rājyaṃ nihatakaṇṭakam tad bhuṅkṣva muditāmātyaḥ kṣipram evābhiṣecaya

चरितब्रह्मचर्यस्य विद्या स्नातस्य धीमतः धर्मे प्रयतमानस्य को राज्यं मद्विधो हरेत् ॥

caritabrahmacaryasya vidyā snātasya dhīmataḥ dharme prayatamānasya ko rājyaṃ madvidho haret

कथं दशरथाज् जातो भवेद् राज्यापहारकः राज्यं चाहं च रामस्य धर्मं वक्तुम् इहार्हसि ॥

kathaṃ daśarathāj jāto bhaved rājyāpahārakaḥ rājyaṃ cāhaṃ ca rāmasya dharmaṃ vaktum ihārhasi

ज्येष्ठः श्रेष्ठश् च धर्मात्मा दिलीपनहुषोपमः लब्धुम् अर्हति काकुत्स्थो राज्यं दशरथो यथा ॥

jyeṣṭhaḥ śreṣṭhaś ca dharmātmā dilīpanahuṣopamaḥ labdhum arhati kākutstho rājyaṃ daśaratho yathā

अनार्यजुष्टम् अस्वर्ग्यं कुर्यां पापम् अहं यदि इक्ष्वाकूणाम् अहं लोके भवेयं कुलपांसनः ॥

anāryajuṣṭam asvargyaṃ kuryāṃ pāpam ahaṃ yadi ikṣvākūṇām ahaṃ loke bhaveyaṃ kulapāṃsanaḥ

यद् धि मात्रा कृतं पापं नाहं तद् अभिरोचये इहस्थो वनदुर्गस्थं नमस्यामि कृताञ्जलिः ॥

yad dhi mātrā kṛtaṃ pāpaṃ nāhaṃ tad abhirocaye ihastho vanadurgasthaṃ namasyāmi kṛtāñjaliḥ

रामम् एवानुगच्छामि स राजा द्विपदां वरः त्रयाणाम् अपि लोकानां राघवो राज्यम् अर्हति ॥

rāmam evānugacchāmi sa rājā dvipadāṃ varaḥ trayāṇām api lokānāṃ rāghavo rājyam arhati

यदि त्व् आर्यं न शक्ष्यामि विनिवर्तयितुं वनात् वने तत्रैव वत्स्यामि यथार्यो लक्ष्मणस् तथा ॥

yadi tv āryaṃ na śakṣyāmi vinivartayituṃ vanāt vane tatraiva vatsyāmi yathāryo lakṣmaṇas tathā

सर्वोपायं तु वर्तिष्ये विनिवर्तयितुं बलात् समक्षम् आर्य मिश्राणां साधूनां गुणवर्तिनाम् ॥

sarvopāyaṃ tu vartiṣye vinivartayituṃ balāt samakṣam ārya miśrāṇāṃ sādhūnāṃ guṇavartinām

तूर्णं समुत्थाय सुमन्त्र गच्छ बलस्य योगाय बलप्रधानान् ।
आनेतुम् इच्छामि हि तं वनस्थं प्रसाद्य रामं जगतो हिताय ॥

tūrṇaṃ samutthāya sumantra gaccha balasya yogāya balapradhānān
ānetum icchāmi hi taṃ vanasthaṃ prasādya rāmaṃ jagato hitāya