The golden forest
॥ 4.50.1–12 ॥
CrEd 4.49.1–10
silent moment
॥ 4.50.14–17 ॥
CrEd 4.49.12–14
Hanuman
Sanskrit
गिरिजालावृतान् देशान् मार्गित्वा दक्षिणां दिशम् वयं सर्वे परिश्रान्ता न च पश्यामि मैथिलीम् अस्माच् चापि बिलाद् धंसाः क्रौञ्चाश् च सह सारसैः जलार्द्राश् चक्रवाकाश् च निष्पतन्ति स्म सर्वशः नूनं सलिलवान् अत्र कूपो वा यदि वा ह्रदः तथा चेमे बिलद्वारे स्निग्धास् तिष्ठन्ति पादपाः ॥
girijālāvṛtān deśān mārgitvā dakṣiṇāṃ diśam vayaṃ sarve pariśrāntā na ca paśyāmi maithilīm asmāc cāpi bilād dhaṃsāḥ krauñcāś ca saha sārasaiḥ jalārdrāś cakravākāś ca niṣpatanti sma sarvaśaḥ nūnaṃ salilavān atra kūpo vā yadi vā hradaḥ tathā ceme biladvāre snigdhās tiṣṭhanti pādapāḥ
English
Through lands enmeshed in hills we have searched
the southern quarter, all of it;
we are all of us worn out,
and Maithili I do not see.
Yet out of this cave fly geese,
and cranes, and sarus cranes with them,
and chakravakas wet with water,
streaming out on every side.
Surely there is water here,
a well, or else a lake;
and so these trees at the cave’s mouth
stand lush and green.
॥ 4.50.17–24 ॥
CrEd 4.49.15–18
silent moment
॥ 4.50.24–25 ॥
CrEd 4.49.19
Valmikiverse caption
Sanskrit
ततस् तं देशम् आगम्य सौम्यं वितिमिरं वनम् ददृशुः काञ्चनान् वृक्षान् दीप्तवैश्वानरप्रभान् ॥
tatas taṃ deśam āgamya saumyaṃ vitimiraṃ vanam dadṛśuḥ kāñcanān vṛkṣān dīptavaiśvānaraprabhān
English
Then, coming to that place,
a gentle forest, free of dark,
they saw, and trees of gold,
bright as a blazing fire.
॥ 4.50.38–40 ॥
CrEd 4.49.30–31
Valmikiverse caption
Sanskrit
तत्र तत्र विचिन्वन्तो बिले तत्र महाप्रभाः ददृशुर् वानराः शूराः स्त्रियं कां चिद् अदूरतः तां दृष्ट्वा भृशसंत्रस्ताश् चीरकृष्णाजिनाम्बराम् तापसीं नियताहारां ज्वलन्तीम् इव तेजसा ॥
tatra tatra vicinvanto bile tatra mahāprabhāḥ dadṛśur vānarāḥ śūrāḥ striyaṃ kāṃ cid adūrataḥ tāṃ dṛṣṭvā bhṛśasaṃtrastāś cīrakṛṣṇājināmbarām tāpasīṃ niyatāhārāṃ jvalantīm iva tejasā
English
Searching here and there,
the bright ones, in the cave,
the brave monkeys saw
a woman, not far off.
Seeing her, they were seized with fear:
one clad in bark and black deerskin,
an ascetic, sparing in food,
as if ablaze with radiance.
॥ 4.50.41 ॥
CrEd 4.49.32
Hanuman
Sanskrit
ततो हनूमान् गिरिसंनिकाशः कृताञ्जलिस् ताम् अभिवाद्य वृद्धाम् पप्रच्छ का त्वं भवनं बिलं च रत्नानि चेमानि वदस्व कस्य ॥
tato hanūmān girisaṃnikāśaḥ kṛtāñjalis tām abhivādya vṛddhām papraccha kā tvaṃ bhavanaṃ bilaṃ ca ratnāni cemāni vadasva kasya
English
Then Hanuman, like a mountain,
with joined palms, bowing to the aged one,
asked: “Who are you? This house, this cave,
these jewels: tell us, whose are they?”
॥ 4.51.10–12 ॥
CrEd 4.50.10–11
Swayamprabha
Sanskrit
मयो नाम महातेजा मायावी दानवर्षभः तेनेदं निर्मितं सर्वं मायया काञ्चनं वनम् पुरा दानवमुख्यानां विश्वकर्मा बभूव ह येनेदं काञ्चनं दिव्यं निर्मितं भवनोत्तमम् ॥
mayo nāma mahātejā māyāvī dānavarṣabhaḥ tenedaṃ nirmitaṃ sarvaṃ māyayā kāñcanaṃ vanam purā dānavamukhyānāṃ viśvakarmā babhūva ha yenedaṃ kāñcanaṃ divyaṃ nirmitaṃ bhavanottamam
English
Maya by name, of great splendour,
a master of magic, bull of the danavas:
by him all this was made,
by magic, this forest of gold.
Of old, of the danava lords
he was the Vishvakarma,
who made this house of gold,
divine, the finest of dwellings.
॥ 4.51.14–16 ॥
CrEd 4.50.14–15
Swayamprabha
Sanskrit
तम् अप्सरसि हेमायां सक्तं दानवपुंगवम् विक्रम्यैवाशनिं गृह्य जघानेशः पुरंदरः इदं च ब्रह्मणा दत्तं हेमायै वनम् उत्तमम् शाश्वतः कामभोगश् च गृहं चेदं हिरण्मयम् ॥
tam apsarasi hemāyāṃ saktaṃ dānavapuṃgavam vikramyaivāśaniṃ gṛhya jaghāneśaḥ puraṃdaraḥ idaṃ ca brahmaṇā dattaṃ hemāyai vanam uttamam śāśvataḥ kāmabhogaś ca gṛhaṃ cedaṃ hiraṇmayam
English
That bull of the danavas,
bound in love to the apsara Hema,
Indra, sacker of cities, came at,
seized the thunderbolt, and slew.
And Brahma gave to Hema
this forest, the finest,
lasting joy of every desire,
and this house of gold.
॥ 4.51.16–19 ॥
CrEd 4.50.16–18
Swayamprabha
Sanskrit
दुहिता मेरुसावर्णेर् अहं तस्याः स्वयंप्रभा ।
इदं रक्षामि भवनं हेमाया वानरोत्तम ।
मम प्रियसखी हेमा नृत्तगीतविशारदा ।
तया दत्तवरा चास्मि रक्षामि भवनोत्तमम् ।
किं कार्यं कस्य वा हेतोः कान्ताराणि प्रपद्यथ ॥
duhitā merusāvarṇer ahaṃ tasyāḥ svayaṃprabhā
idaṃ rakṣāmi bhavanaṃ hemāyā vānarottama
mama priyasakhī hemā nṛttagītaviśāradā
tayā dattavarā cāsmi rakṣāmi bhavanottamam
kiṃ kāryaṃ kasya vā hetoḥ kāntārāṇi prapadyatha
English
Merusavarni’s daughter,
I am Swayamprabha;
this house of hers I guard,
of Hema’s, best of monkeys.
My dear friend is Hema,
skilled in dance and song;
she granted me a boon,
and I guard this finest house.
What is your errand, for what cause
do you make your way through these wilds?
॥ 4.51.19; 4.52.1–3 ॥
CrEd 4.50.19; 4.51.1–3
silent moment
॥ 4.52.5, 9–10 ॥
CrEd 4.51.5, 9–10
Hanuman
Sanskrit
तस्य भार्या जनस्थानाद् रावणेन हृता बलात् … विचित्य तु वयं सर्वे समग्रां दक्षिणां दिशम् बुभुक्षिताः परिश्रान्ता वृक्षमूलम् उपाश्रिताः विवर्णवदनाः सर्वे सर्वे ध्यानपरायणाः नाधिगच्छामहे पारं मग्नाश् चिन्तामहार्णवे ॥
tasya bhāryā janasthānād rāvaṇena hṛtā balāt … vicitya tu vayaṃ sarve samagrāṃ dakṣiṇāṃ diśam bubhukṣitāḥ pariśrāntā vṛkṣamūlam upāśritāḥ vivarṇavadanāḥ sarve sarve dhyānaparāyaṇāḥ nādhigacchāmahe pāraṃ magnāś cintāmahārṇave
English
His wife, from Janasthana,
Ravana carried off by force …
We searched, all of us,
the whole of the southern quarter;
hungry and worn out,
we sat at the foot of a tree.
Pale-faced, all of us,
all of us lost in thought,
we could not reach the farther shore,
sunk in a great ocean of worry.
॥ 4.52.16–18 ॥
CrEd 4.51.16–17
Hanuman
Sanskrit
आतिथ्यधर्मदत्तानि मूलानि च फलानि च अस्माभिर् उपभुक्तानि बुभुक्षापरिपीडितैः यत् त्वया रक्षिताः सर्वे म्रियमाणा बुभुक्षया ब्रूहि प्रत्युपकारार्थं किं ते कुर्वन्तु वानराः ॥
ātithyadharmadattāni mūlāni ca phalāni ca asmābhir upabhuktāni bubhukṣāparipīḍitaiḥ yat tvayā rakṣitāḥ sarve mriyamāṇā bubhukṣayā brūhi pratyupakārārthaṃ kiṃ te kurvantu vānarāḥ
English
Roots and fruits, given
by the law of hospitality,
we have eaten,
tormented by hunger.
Since you have saved us all,
dying of hunger as we were,
say what, in return,
the monkeys may do for you.
॥ 4.52.19–20 ॥
CrEd 4.51.19
Swayamprabha
Sanskrit
सर्वेषां परितुष्टास्मि वानराणां तरस्विनाम् चरन्त्या मम धर्मेण न कार्यम् इह केन चित् ॥
sarveṣāṃ parituṣṭāsmi vānarāṇāṃ tarasvinām carantyā mama dharmeṇa na kāryam iha kena cit
English
With you all I am well pleased,
monkeys swift and strong;
I walk the way of dharma,
and need nothing here of anyone.
॥ 4.52.21–25 ॥
CrEd 4.52.2–3, 5
Hanuman
Sanskrit
शरणं त्वां प्रपन्नाः स्मः सर्वे वै धर्मचारिणि यः कृतः समयोऽस्माकं सुग्रीवेण महात्मना स तु कालो व्यतिक्रान्तो बिले च परिवर्तताम् सा त्वम् अस्माद् बिलाद् घोराद् उत्तारयितुम् अर्हसि … महच् च कार्यम् अस्माभिः कर्तव्यं धर्मचारिणि तच् चापि न कृतं कार्यम् अस्माभिर् इह वासिभिः ॥
śaraṇaṃ tvāṃ prapannāḥ smaḥ sarve vai dharmacāriṇi yaḥ kṛtaḥ samayo 'smākaṃ sugrīveṇa mahātmanā sa tu kālo vyatikrānto bile ca parivartatām sā tvam asmād bilād ghorād uttārayitum arhasi … mahac ca kāryam asmābhiḥ kartavyaṃ dharmacāriṇi tac cāpi na kṛtaṃ kāryam asmābhir iha vāsibhiḥ
English
We have come to you for refuge,
all of us, you who walk in dharma.
The time that was set for us
by great-souled Sugriva
has passed, gone by,
while we wandered in the cave.
Lift us, then, out of this cave,
this dreadful cave: it is yours to do …
A great task is ours to do,
O you who walk in dharma,
and that task is still undone,
while we have dwelt here.
॥ 4.52.25–27 ॥
CrEd 4.52.6–7
Swayamprabha
Sanskrit
जीवता दुष्करं मन्ये प्रविष्टेन निवर्तितुम् तपसस् तु प्रभावेन नियमोपार्जितेन च सर्वान् एव बिलाद् अस्माद् उद्धरिष्यामि वानरान् ॥
jīvatā duṣkaraṃ manye praviṣṭena nivartitum tapasas tu prabhāvena niyamopārjitena ca sarvān eva bilād asmād uddhariṣyāmi vānarān
English
For one who has entered, I think it hard
to turn back while yet alive.
But by the power of tapas,
won by my vows,
all of you, out of this cave,
I will lift, you monkeys.
॥ 4.52.27–28 ॥
CrEd 4.52.8
Swayamprabha
Sanskrit
निमीलयत चक्षूंषि सर्वे वानरपुंगवाः न हि निष्क्रमितुं शक्यम् अनिमीलितलोचनैः ॥
nimīlayata cakṣūṃṣi sarve vānarapuṃgavāḥ na hi niṣkramituṃ śakyam animīlitalocanaiḥ
English
Close your eyes,
all you bulls among monkeys;
none may go out from here
with eyes unclosed.
॥ 4.52.28–30 ॥
CrEd 4.52.9–10
silent moment
॥ 4.52.30–32 ॥
CrEd 4.52.11–13
Swayamprabha
Sanskrit
एष विन्ध्यो गिरिः श्रीमान् नानाद्रुमलतायुतः एष प्रसवणः शैलः सागरोऽयं महोदधिः स्वस्ति वोऽस्तु गमिष्यामि भवनं वानरर्षभाः ॥
eṣa vindhyo giriḥ śrīmān nānādrumalatāyutaḥ eṣa prasavaṇaḥ śailaḥ sāgaro 'yaṃ mahodadhiḥ svasti vo 'stu gamiṣyāmi bhavanaṃ vānararṣabhāḥ
English
This is the Vindhya, the glorious mountain,
with trees and creepers of every kind;
this is Mount Prasavana,
this the sea, the great ocean.
Be well; I go now
to my house, bulls among monkeys.
॥ 4.52.32 ॥
CrEd 4.52.13
silent moment