The axe on the road

असौम्याः पक्षिणो घोरा मृगाश् चापि प्रदक्षिणाः किम् इदं हृदयोत्कम्पि मनो मम विषीदति ॥

asaumyāḥ pakṣiṇo ghorā mṛgāś cāpi pradakṣiṇāḥ kim idaṃ hṛdayotkampi mano mama viṣīdati

श्रूयताम् अस्य यत् फलम् उपस्थितं भयं घोरं दिव्यं पक्षिमुखाच् च्युतम् मृगाः प्रशमयन्त्य् एते संतापस् त्यज्यताम् अयम् ॥

śrūyatām asya yat phalam upasthitaṃ bhayaṃ ghoraṃ divyaṃ pakṣimukhāc cyutam mṛgāḥ praśamayanty ete saṃtāpas tyajyatām ayam

कच्चित् पितृवधामर्षी क्षत्रं नोत्सादयिष्यति पूर्वं क्षत्रवधं कृत्वा गतमन्युर् गतज्वरः क्षत्रस्योत्सादनं भूयो न खल्व् अस्य चिकीर्षितम् ॥

kaccit pitṛvadhāmarṣī kṣatraṃ notsādayiṣyati pūrvaṃ kṣatravadhaṃ kṛtvā gatamanyur gatajvaraḥ kṣatrasyotsādanaṃ bhūyo na khalv asya cikīrṣitam

राम रामेति ॥

rāma rāmeti

राम दाशरथे वीर वीर्यं ते श्रूयतेऽद्भुतम् धनुषो भेदनं चैव निखिलेन मया श्रुतम् तद् अद्भुतम् अचिन्त्यं च भेदनं धनुषस् त्वया तच् छ्रुत्वाहम् अनुप्राप्तो धनुर् गृह्यापरं शुभम् ॥

rāma dāśarathe vīra vīryaṃ te śrūyate 'dbhutam dhanuṣo bhedanaṃ caiva nikhilena mayā śrutam tad adbhutam acintyaṃ ca bhedanaṃ dhanuṣas tvayā tac chrutvāham anuprāpto dhanur gṛhyāparaṃ śubham

तद् इदं घोरसंकाशं जामदग्न्यं महद् धनुः पूरयस्व शरेणैव स्वबलं दर्शयस्व च तद् अहं ते बलं दृष्ट्वा धनुषोऽस्य प्रपूरणे द्वन्द्वयुद्धं प्रदास्यामि वीर्यश्लाघ्यम् इदं तव ॥

tad idaṃ ghorasaṃkāśaṃ jāmadagnyaṃ mahad dhanuḥ pūrayasva śareṇaiva svabalaṃ darśayasva ca tad ahaṃ te balaṃ dṛṣṭvā dhanuṣo 'sya prapūraṇe dvandvayuddhaṃ pradāsyāmi vīryaślāghyam idaṃ tava

क्षत्ररोषात् प्रशान्तस् त्वं ब्राह्मणस्य महायशाः बालानां मम पुत्राणाम् अभयं दातुम् अर्हसि भार्गवाणां कुले जातः स्वाध्यायव्रतशालिनाम् सहस्राक्षे प्रतिज्ञाय शस्त्रं निक्षिप्तवान् असि ॥

kṣatraroṣāt praśāntas tvaṃ brāhmaṇasya mahāyaśāḥ bālānāṃ mama putrāṇām abhayaṃ dātum arhasi bhārgavāṇāṃ kule jātaḥ svādhyāyavrataśālinām sahasrākṣe pratijñāya śastraṃ nikṣiptavān asi

मम सर्वविनाशाय संप्राप्तस् त्वं महामुने न चैकस्मिन् हते रामे सर्वे जीवामहे वयम् ॥

mama sarvavināśāya saṃprāptas tvaṃ mahāmune na caikasmin hate rāme sarve jīvāmahe vayam

इमे द्वे धनुषी श्रेष्ठे दिव्ये लोकाभिविश्रुते दृढे बलवती मुख्ये सुकृते विश्वकर्मणा अतिसृष्टं सुरैर् एकं त्र्यम्बकाय युयुत्सवे त्रिपुरघ्नं नरश्रेष्ठ भग्नं काकुत्स्थ यत् त्वया इदं द्वितीयं दुर्धर्षं विष्णोर् दत्तं सुरोत्तमैः समानसारं काकुत्स्थ रौद्रेण धनुषा त्व् इदम् ॥

ime dve dhanuṣī śreṣṭhe divye lokābhiviśrute dṛḍhe balavatī mukhye sukṛte viśvakarmaṇā atisṛṣṭaṃ surair ekaṃ tryambakāya yuyutsave tripuraghnaṃ naraśreṣṭha bhagnaṃ kākutstha yat tvayā idaṃ dvitīyaṃ durdharṣaṃ viṣṇor dattaṃ surottamaiḥ samānasāraṃ kākutstha raudreṇa dhanuṣā tv idam

न्यस्तशस्त्रे पितरि मे तपोबलसमन्विते अर्जुनो विदधे मृत्युं प्राकृतां बुद्धिम् आस्थितः वधम् अप्रतिरूपं तु पितुः श्रुत्वा सुदारुणम् क्षत्रम् उत्सादयं रोषाज् जातं जातम् अनेकशः ॥

nyastaśastre pitari me tapobalasamanvite arjuno vidadhe mṛtyuṃ prākṛtāṃ buddhim āsthitaḥ vadham apratirūpaṃ tu pituḥ śrutvā sudāruṇam kṣatram utsādayaṃ roṣāj jātaṃ jātam anekaśaḥ

तद् इदं वैष्णवं राम पितृपैतामहं महत् क्षत्रधर्मं पुरस्कृत्य गृह्णीष्व धनुर् उत्तमम् योजयस्व धनुःश्रेष्ठे शरं परपुरंजयम् यदि शक्नोषि काकुत्स्थ द्वन्द्वं दास्यामि ते ततः ॥

tad idaṃ vaiṣṇavaṃ rāma pitṛpaitāmahaṃ mahat kṣatradharmaṃ puraskṛtya gṛhṇīṣva dhanur uttamam yojayasva dhanuḥśreṣṭhe śaraṃ parapuraṃjayam yadi śaknoṣi kākutstha dvandvaṃ dāsyāmi te tataḥ

श्रुतवान् अस्मि यत् कर्म कृतवान् असि भार्गव अनुरुन्ध्यामहे ब्रह्मन् पितुर् आनृण्यम् आस्थितः वीर्यहीनम् इवाशक्तं क्षत्रधर्मेण भार्गव अवजानासि मे तेजः पश्य मेऽद्य पराक्रमम् ॥

śrutavān asmi yat karma kṛtavān asi bhārgava anurundhyāmahe brahman pitur ānṛṇyam āsthitaḥ vīryahīnam ivāśaktaṃ kṣatradharmeṇa bhārgava avajānāsi me tejaḥ paśya me 'dya parākramam

ब्राह्मणोऽसीति पूज्यो मे विश्वामित्रकृतेन च तस्माच् छक्तो न ते राम मोक्तुं प्राणहरं शरम् इमां वा त्वद्गतिं राम तपोबलसमार्जितान् लोकान् अप्रतिमान् वापि हनिष्यामि यद् इच्छसि ॥

brāhmaṇo 'sīti pūjyo me viśvāmitrakṛtena ca tasmāc chakto na te rāma moktuṃ prāṇaharaṃ śaram imāṃ vā tvadgatiṃ rāma tapobalasamārjitān lokān apratimān vāpi haniṣyāmi yad icchasi

न ह्य् अयं वैष्णवो दिव्यः शरः परपुरंजयः मोघः पतति वीर्येण बलदर्पविनाशनः ॥

na hy ayaṃ vaiṣṇavo divyaḥ śaraḥ parapuraṃjayaḥ moghaḥ patati vīryeṇa baladarpavināśanaḥ

काश्यपाय मया दत्ता यदा पूर्वं वसुंधरा विषये मे न वस्तव्यम् इति मां काश्यपोऽब्रवीत् सोऽहं गुरुवचः कुर्वन् पृथिव्यां न वसे निशाम् … तद् इमां त्वं गतिं वीर हन्तुं नार्हसि राघव मनोजवं गमिष्यामि महेन्द्रं पर्वतोत्तमम् ॥

kāśyapāya mayā dattā yadā pūrvaṃ vasuṃdharā viṣaye me na vastavyam iti māṃ kāśyapo 'bravīt so 'haṃ guruvacaḥ kurvan pṛthivyāṃ na vase niśām … tad imāṃ tvaṃ gatiṃ vīra hantuṃ nārhasi rāghava manojavaṃ gamiṣyāmi mahendraṃ parvatottamam

लोकास् त्व् अप्रतिमा राम निर्जितास् तपसा मया जहि ताञ् शरमुख्येन मा भूत् कालस्य पर्ययः ॥

lokās tv apratimā rāma nirjitās tapasā mayā jahi tāñ śaramukhyena mā bhūt kālasya paryayaḥ

अक्षय्यं मधुहन्तारं जानामि त्वां सुरेश्वरम् धनुषोऽस्य परामर्शात् स्वस्ति तेऽस्तु परंतप ॥

akṣayyaṃ madhuhantāraṃ jānāmi tvāṃ sureśvaram dhanuṣo 'sya parāmarśāt svasti te 'stu paraṃtapa

न चेयं मम काकुत्स्थ व्रीडा भवितुम् अर्हति त्वया त्रैलोक्यनाथेन यद् अहं विमुखीकृतः ॥

na ceyaṃ mama kākutstha vrīḍā bhavitum arhati tvayā trailokyanāthena yad ahaṃ vimukhīkṛtaḥ

जामदग्न्यो गतो रामः प्रयातु चतुरङ्गिणी अयोध्याभिमुखी सेना त्वया नाथेन पालिता ॥

jāmadagnyo gato rāmaḥ prayātu caturaṅgiṇī ayodhyābhimukhī senā tvayā nāthena pālitā

अयं केकयराजस्य पुत्रो वसति पुत्रक त्वां नेतुम् आगतो वीर युधाजिन् मातुलस् तव ॥

ayaṃ kekayarājasya putro vasati putraka tvāṃ netum āgato vīra yudhājin mātulas tava